Atlas przyrodnika. Budowa grzybów

Całość organizmu grzyba tworzy grzybnia. To, co potocznie nazywamy grzybem jest jedynie jej częścią zwaną owocnikiem. Owocnik jest tworem, na którym, w części zwanej hymenoforem, tworzy się warstwa rodzajna (hymenium), na której rozwijają się zarodniki – komórki, za pomocą których grzyb się rozmnaża i rozprzestrzenia.

space

Masa grzybni pojedynczego osobnika może znacznie przekraczać kilka kilogramów, w skrajnych przypadkach może być wielotonowa i zajmuje wtedy znaczy obszar np. jest tak u opieńki ciemnej (Armillaria ostoyae) znanej z Oregonu w USA.

space

Są jednak przypadki, gdy możemy grzybnię zaobserwować gołym okiem. Jednym z nich są oczywiście owocniki grzybów lub inne twory spełniające podobną funkcje (np. podkładki). Są one zbudowane ze ściśle splątanych strzępek, tworzących pseudotkankę – strzępki w owocniku różnicują swoją budowę, wielkość, kształt, w zależności od spełnianej funkcji – np. inaczej wyglądają strzępki skórki kapelusza, strzępki powierzchni trzonu czy miąższu trzonu oraz kapelusza, odmienne są też strzępki wnętrza blaszek. Charakterystyczną budowę mają też podstawki lub worki z zarodnikami, rozwijające się w warstwie rodzajnej (hymenium). W owocnikach, pod mikroskopem, często obserwujemy także osobliwe komórki zwane cystydami – stanowią one zakończenie strzępek odbiegające kształtem od typowych wydłużonych komórek z których jest zbudowana grzybnia.

Ryzomorfy to inny przypadek, gdy grzybnia staje się dostrzegalna nieuzbrojonym okiem. Jak sama nazwa wskazuje są to korzeniokształtne sznury zbitej grzybni znajdujące się w podłożu (w glebie lub w drewnie). Wzorcowe ryzomorfy tworzą opieńki (Armillaria). Mają wygląd plecionki, twardych sznurów grubości około milimetra, na zewnątrz czarne, po przełamaniu ukazują białe wnętrze. Znajdują się zarówno w glebie jak i pod korą i w rozłożonym przez opieńki drewnie. Grube, białawe i nie tak twarde ryzomorfy ma np. pieniążnica szerokoblaszkowa (Megacollybia platyphylla).

space

owocnik

Bogactwo kształtów i barw owocników grzybów jest ogromne. Zrozumienie budowy owocnika oraz pochodzenia różnych jego części jest konieczne dla skutecznego oznaczenia gatunku oraz odróżnienia gatunków trujących od jadalnych. Np. umiejętność dostrzegania osłony i tworów z niej powstałych czasem ratuje życie lub zdrowie.

Forma owocników

Przeciętny mieszkaniec naszego kraju z pojęciem „grzyb” kojarzy owocniki grzybów kapeluszowych tj. składające się trzonu i centralnie umieszczonego na nim kapelusza. Nic dziwnego – niemal wszystkie tradycyjnie zbierane grzyby jadalne to grzyby kapeluszowe z rurkami lub blaszkami pod spodem kapelusza.
Mycena renati (grzybówka złototrzonowa)

Mycena renati (grzybówka złototrzonowa); owocnik mycenoidalny — kapelusz stożkowaty do dzwonkowatego, blaszki wolne do przyrośniętych, trzon zwykle długi i smukły a miąższ kruchy

Omphalina ericetorum (pępówka pofałdowana)

Omphalina ericetorum (pępówka pofałdowana); owocnik omphaloidalny — kapelusz płasko-wklęsły do lejkowatego, blaszki zbiegające

Rhodocollybia butyracea (monetnica maślana)

Rhodocollybia butyracea (monetnica maślana); owocnik collybioidalny — kapelusz bez garbka i nie stożkowaty, blaszki wolne lub przyrośnięte, miąższ włóknisty, połączony pomiędzy kapeluszem i trzonem

Pluteus salicinus (drobnołuszczak zielonawoszary)

Pluteus salicinus (drobnołuszczak zielonawoszary); owocnik pluteoidalny — blaszki wolne, trzon oddzielający się od kapelusza, zwykle dłuższy niż średnica kapelusza


space

Pleurotus ostreatus (boczniak ostrygowaty)

Pleurotus ostreatus (boczniak ostrygowaty); owocnik pleurotoidalny — kapelusz bez trzonu lub ze szczątkowym trzonem, bokiem przyrośnięty do podłoża

Morchella elata (smardz wyniosły)

Morchella elata (smardz wyniosły); owocnik grzyba smardzowatego z trzonem i jamkowatą główką

Fomes fomentarius (hubiak pospolity)

Fomes fomentarius (hubiak pospolity); huba — kopytowaty owocnik grzyba nadrzewnego

Tricholoma equestre (gąska zielonka)

Tricholoma equestre (gąska zielonka); owocnik tricholomatoidalny — owocnik o grubym miąższu, blaszki nie są wolne ani nie są zbiegające, trzon ± równy długością średnicy kapelusza; miąższ kapelusza i trzonu połączony


space

Najważniejszą funkcjonalnie częścią owocnika jest hymenofor pokryty warstwą rodzajną. W toku ewolucji preferowane było zwiększanie liczby produkowanych zarodników przez wzrost powierzchni hymenium, jednak bez powiększania rozmiarów i masy owocnika. Jest to możliwe do uzyskania dzięki zwiększaniu pofałdowania hymenoforu, tworzenia form ażurowych. I tak u lejkowca dętego (Craterellus cornucopioides) hymenofor jest tylko nieznacznie pobrużdżony, u pieprznika jadalnego (Cantharellus cibarius) ma formę znacznych blaszkowatych listewek, a u kolczaka obłączastego (Hydnum repandum) ma formę kolców. Najlepszy stosunek powierzchni hymenoforu do masy owocnika uzyskały grzyby blaszkowe, w których warstwa rodzajna pokrywa obie powierzchnie stosunkowo cienkich blaszek oraz grzyby rurkowe, u których warstwa rodzajna wyściela wnętrze rurek.

Humaria hemisphaerica (ziemica półkulista)

Humaria hemisphaerica (ziemica półkulista); dla grzybów workowych typowe formy owocników są miszeczkowate lub kubeczkowate

Choiromyces meandriformis (piestrak jadalny)

Choiromyces meandriformis (piestrak jadalny); bulwiasty owocnik grzyba podziemnego

Pseudomerulius aureus (stroczniczek złotawy)

Pseudomerulius aureus (stroczniczek złotawy); owocnik tremelloidalny resupinatowy


space

Jeden owocnik wytwarza ogromną liczbę zarodników, rzędu miliardów do bilionów. Zarodniki te, po dostaniu się na odpowiednie podłoże, kiełkują w obecności wody. Aby doszło do wytworzenia nowej grzybni grzybów podstawkowych muszą w niewielkiej odległości od siebie wykiełkować dwa zarodniki tego samego gatunku. Zarodniki mają bowiem pojedynczy komplet chromosomów (są haploidalne) i dopiero po połączeniu strzępek dwóch grzybni pierwotnych tworzy się właściwa diploidalna grzybnia, która jest zdolna wytwarzać nowe owocniki.


space

Do rzadszych przypadków należą gatunki, u których zarodniki nie są roznoszone przez wiatr. U sromotnika smrodliwego (Phallus impudicus), masa zarodników ma atrakcyjny dla much odór padliny. Jest przez muchy zjadana i roznoszona po terenie. Owocniki grzybów podziemnych są zjadane przez ssaki, a zarodniki wydalane z kałem w nowych miejscach.

Typowe egzemplarze

Należy pamiętać, że w miarę wzrostu owocnika jego wygląd ulega zmianie. Zmienia się kształt kapelusza. Barwa kapelusza zwykle staje się bledsza. Barwa innych elementów owocnika może się intensyfikować. Np. z początku białawe pory prawdziwka zmieniają barwę na żółtooliwkową. Elementy osłony, takie jak pierścień i pochwa mogą zaniknąć – ich utrata z wiekiem bywa dużym problemem w rozpoznawaniu gatunków grzybów blaszkowych. Dlatego też oznaczenie gatunku jest łatwiejsze, jeśli mamy do dyspozycji kilka egzemplarzy w różnym wieku.

space

Jedynie u owocników w dobrej kondycji, nie za starych i nie za młodych, prawidłowo rozwiniętych tj. wyrosłych podczas przeciętnych warunków pogodowych, można dobrze ocenić barwę i inne cechy owocnika.

space

Osłony, pierścień i pochwa

Modelowy owocnik grzyba kapeluszowego jest na wczesnym etapie rozwoju osłonięty dwoma chroniącymi go osłonami. Zewnętrzna osłona całkowita okrywa zawiązek owocnika, tak jak skorupka okrywa jajko. Dodatkowa wewnętrzna osłona częściowa okrywa hymenofor łącząc brzeg kapelusza z powierzchnią trzonu w jego górnej części. W miarę wzrostu, z rozerwanej osłony całkowitej, pozostaje u podstawy trzonu pochwa a na powierzchni kapelusza łatki; z rozerwanej osłony częściowej tworzy się pierścień na trzonie, czasem jej resztki zwieszają się z brzegu kapelusza.
diagramy

Stropharia aeruginosa (pierścieniak grynszpanowy)

pokrój, widok z boku

Tak jest w modelowym przypadku. Przeglądając gatunki grzybów znajdziemy takie, które mają silnie wyrażone tylko niektóre elementy – pierścień i pochwę u muchomora zielonawego (Amanita phalloides), pierścień i łatki u muchomora czerwonego (Amanita muscaria) lub sam pierścień u płachetki zwyczajnej (Rozites caperatus). Jednak u większości gatunków osłony są tak słabe, że nawet u bardzo młodych owocników nie można ich dostrzec, a u wielu gatunków brak ich zupełnie, np. u twardzioszka przydrożnego (Marasmius oreades).

space

Resztki, nawet stosunkowo grubej, osłony są jednak, w porównaniu z zasadniczą częścią owocnika, dość delikatne. Dlatego z wiekiem lub pod wpływem opadów oddzielają się od owocników lub rozsypują tak, że często u starszych egzemplarzy są niedostrzegalne. Dlatego te cechy muszą być sprawdzane na młodych owocnikach, pozostających w dobrej kondycji. Resztki osłony mogą też być niechcący zniszczone przy chwytaniu i wyciąganiu owocnika. Grzybów do identyfikacji nie wolno odcinać u podstawy trzonu. Należy wyciągać je w całości, uprzednio nieco rozchyliwszy ściółkę wokół trzonu, chwytając z wyczuciem, w razie potrzeby podważając u podstawy trzonu tak, aby wyciągnąć nasadę trzonu z ewentualnie znajdującą się tam pochwą.

Amanita fulva (muchomor rdzawobrązowy)

Amanita fulva (muchomor rdzawobrązowy); pochwa widoczna jest u podstawy trzonu

Tylko pochwa
Jeśli osłona całkowita jest grubsza a częściowa znikoma lub jej nie ma, to tworzą się owocniki bez pierścienia. Mają natomiast pochwę u podstawy trzonu, np. muchomora rdzawobrązowego (Amanita fulva). Czasem resztki osłony całkowitej są widoczne jako łatki na powierzchni kapelusza.
Rozites caperatus (płachetka zwyczajna)

Rozites caperatus (płachetka zwyczajna); na trzonie widoczny jedynie pierścień

Tylko pierścień
Jeśli mamy odwrotny przypadek – tj. osłona częściowa jest gruba a całkowita znikoma lub jej nie ma, to dojrzały owocnik będzie miał pierścień na trzonie, ale nie będzie miał pochwy u podstawy trzonu. Tak jest np. u pieczarek (Agaricus) i u płachetki zwyczajnej (Rozites caperatus).
Cortinarius purpurascens (zasłonak purpurowiejący odmiana mięsista)

Cortinarius purpurascens (zasłonak purpurowiejący odmiana mięsista); pajęczynowata, włóknista zasnówka łączy brzeg kapelusza z trzonem

Zasnówka
Jeśli osłona jest cienka i jest zbudowana z długich komórek, to podczas wzrostu owocnika jest rozrywana do postaci włókienek, pajęczynowatej zasnówki na powierzchni, a zwłaszcza brzegu kapelusza. Taka budowa osłony częściowej może pozostawiać ślad w postaci pierścieniowej włókienkowatej strefy w górnej częścią trzonu.

space

Osłony mogą być także ześluzowaciałe.

Rhodotus palmatus (żyłkowiec różowawy)

Rhodotus palmatus (żyłkowiec różowawy); blaszki i trzon; blaszkowaty hymenofor

Blaszki

U większości gatunków grzybów kapeluszowych hymenofor ma postać blaszek. Cechy z nimi związane są szczególnie ważne przy oznaczaniu gatunków.

space

Mycena pelianthina (grzybówka gołębia)

Mycena pelianthina (grzybówka gołębia); cheilocystydy z zawartością nadają ciemniejszą barwę ostrzu blaszki

space

Ostrze blaszki może być inaczej zabarwione niż jej powierzchnia. W przypadku blaszek ciemno zabarwionych, ostrze zwykle jest jaśniejsze, u blaszek białych może być barwne (np. u niektórych grzybówek (Mycena) lub czarne jak np. u muchomora brązowooliwkowego (Amanita submembranacea) – często, aby dobrze ocenić barwę ostrza blaszki, potrzebna jest lupa.

Hygrophorus chrysodon (wodnicha złocista)

Hygrophorus chrysodon (wodnicha złocista); średnio gęste blaszki, zbiegające na trzon, o ostrzu odmiennie zabarwionym niż powierzchnia blaszki

Pluteus atricapillus (drobnołuszczak jeleni)

Pluteus atricapillus (drobnołuszczak jeleni); wolne blaszki nie dochodzą do trzonu

Marasmius bulliardii

Marasmius bulliardii; niektóre Marasmius mają rzadkie blaszki zrośnięte przy trzonie w kołnierz nie stykający się z trzonem

space

Blaszki mogą być przyrośnięte do trzonu jedynie częściowo – są mniej lub bardziej wykrojone przy trzonie, mogą też być przyrośnięte całkowicie, wreszcie mogą częściowo schodzić po trzonie – są to blaszki zbiegające na trzon.

space

Rurki

Spodnia strona kapelusza z hymenoforem w postaci warstwy ułożonych pionowo rurek występuje u najchętniej zbieranych grzybów – borowików, podgrzybków, koźlarzy i maślaków. W potocznym języku grzybiarzy rurkowaty hymenofor jest nazywany (bardzo niezręcznie) gąbką lub sitkiem. U wielu kapeluszowych grzybów rurkowych rurki szybko zmieniają barwę na przekroju – zazwyczaj sinieją lub niebieszczeją – w takim wypadku mamy tylko chwilę, bezpośrednio po przekrojeniu kapelusza, na określenie ich barwy.
Fomes fomentarius (hubiak pospolity)

Fomes fomentarius (hubiak pospolity); u wieloletnich owocników hub co roku przyrasta od spodu kolejna warstwa rurek, widać to na przekroju poprzecznym owocnika

Rurki na spodniej stronie kapelusza znajdziemy też u wielu grzybów nadrzewnych. W przypadku wieloletnich owocników „hubkowatych” rurki mogą być ułożone w kilku warstwach, jedna nad drugą – niczym słoje przyrostu rocznego na przekroju pnia drzewa np. u hubiaka pospolitego (Fomes fomentarius).

Gloeophyllum odoratum (niszczyca anyżkowa)

Gloeophyllum odoratum (niszczyca anyżkowa); zakończenia rurek to pory, nieczęsto są one idalnie okrągłe

Zakończenia rurek, widoczne od spodu kapelusza, to pory. Ich kształt może być mniej lub bardziej okrągły, wydłużony lub nieregularny określany wtedy jako labiryntowaty. Uwaga – często pory mogą mieć inną barwę niż rurki (te oglądamy na przekroju poprzecznym przez kapelusz). Warstwa rurek może być stosunkowo luźno związana z resztą kapelusza – wtedy daje się oddzielać – tak jest u większości kapeluszowych grzybów rurkowych. Może też być ściśle związana z miąższem kapelusza – tak jest np. u żagwiowatych.

Sparassis crispa (siedzuń sosnowy)

Sparassis crispa (siedzuń sosnowy); hymenofor pokrywa kędzierzawe płaty owocnika

Phlebia radiata (żylak promienisty)

Phlebia radiata (żylak promienisty); mniej regularny merulioidalny hymenofor

Inne formy hymenoforu

Pod spodem kapelusza możemy spotkać nie tylko blaszki czy rurki.

space

U pieprznika jadalnego (Cantharellus cibarius) mamy regularnie żyłkowany hymenofor, przypominający blaszkowy, przy bliższym przyjrzeniu się można jednak zauważyć, że są to rozgałęziające się i łączące ponownie żyłki. Nieregularnie płytko pofałdowany, niemal gładki hymenofor ma lejkowiec dęty (Craterellus cornucopioides).

Steccherinum bourdotii

Steccherinum bourdotii; hymenofor o formie pośredniej pomiędzy kolcami a zębami

Scutellinia trechispora (włośniczka szorstkozarodnikowa)

Scutellinia trechispora (włośniczka szorstkozarodnikowa); hymenofor na górnej powierzchni płytkiej miseczki

space

Pokryta hymenoforem „główka” owocników smardz (Morchella) posiada jamki, które mogą być ustawione w mniej lub bardziej wyraźne pionowe szeregi. Powierzchnia „główki” owocników piestrzenic (Gyromitra) jest nieregularnie pofałdowana i bruzdowana. U kustrzebek i innych grzybów workowych o miseczkowatych owocnikach, hymenofor znajduje się na górnej, wewnętrznej powierzchni miseczki i jest gładki.

Marasmius oreades (twardzioszek przydrożny)

Marasmius oreades (twardzioszek przydrożny); higrofaniczne kapelusze wysychając znacznie jaśnieją

Rickenella fibula (spinka pomarańczowa)

Rickenella fibula (spinka pomarańczowa); prześwitująco-prążkowany kapelusz

Barwa owocników

Barwa owocników jest ważną cechą przy oznaczaniu gatunku – nie wolno jednak jej przeceniać.

space

U niektórych gatunków barwa owocników bywa szczególnie zmienna. Tak jest, gdy zależy ona od proporcji kilku barwników rozpuszczalnych w wodzie, jak np. w kapeluszu u licznych gołąbek (Russula). Wtedy wypadkowa barwa w zależności od opadów lub występowania rosy, może być diametralnie różna np. żółta, fioletowa lub zielona u tego samego gatunku.

space

Agaricus fuscofibrillosus

Agaricus fuscofibrillosus; czerwienienie miąższu i otartej powierzchni trzonu to ważna cecha przy oznaczaniu pieczarek (Agaricus)

Jest szczególna grupa gatunków, o higrofanicznych (zmieniających barwę pod wpływem wody) kapeluszach. W takich wypadkach barwa kapelusza diametralnie zmienia się w zależności od stopnia uwilgotnienia miąższu – np. z ciemnobrązowej na jasnokremową przy wysychaniu. Zwykle barwa suchych owocników jest jaśniejsza.

space

Mycena crocata (grzybówka szafranowa)

Mycena crocata (grzybówka szafranowa); sok mleczny mają nie tylko mleczaje ale i np. niektóre grzybówki (Mycena)

Na odbiór barwy wpływa też faktura powierzchni kapelusza. Jeśli jest gładka bądź śluzowata, będzie w specyficzny sposób lśniła. Drobno włókienkowata może mieć jedwabisty połysk. Pokryta krótkimi odstającymi włoskami, aksamitna będzie matowa. Wreszcie może być nierówna lub mniej lub bardziej grubo kosmkowata, łuseczkowata lub żyłkowana.

space

mleczaj (Lactarius) i niektóre gatunki z innych rodzajów, w miejscach uszkodzeń wydzielają sok mleczny. Sprawdzenie zmiany jego barwy, jaka następuje z upływem czasu, jest bardzo pomocne przy oznaczeniu gatunku. Np. rydze od innych, niejadalnych mleczajów z białym mleczkiem, wyraźnie odróżniają się pomarańczową barwą mleczka. Z upływem czasu, w zależności od gatunku, zielenieje ono lub przybiera ciemniejsze tony.

brzeg kapelusza

brzeg kapelusza, cap margin, Hutrand

O wystającym brzegu kapelusza mówimy gdy hymenofor (zwykle blaszki) nie dochodzi do brzegu kapelusza.

egzoperydium, osłona zewnętrzna

zewnętrzna część owocnika grzybów z grupy Gasteromycetidae; np. u gwiazdoszy (Geastrum) w formie gwiaździsto rozłożonych ramion; egzoperydium osłania endoperydium

endoperydium, osłona wewnętrzna

wewnętrzna część owocnika grzybów z grupy Gasteromycetidae; np. u gwiazdoszy (Geastrum) w formie cienkościennej główki wewnątrz której znajduje się masa z zarodnikami - gleba

gleba

płodna część owocnika grzybów z grupy Gasteromycetidae; dojrzała gleba w owocnikach grzybów z rodziny purchawkowate (Lycoperdaceae) przekształca się w masę złożoną z włośni i zarodników

włośnia

(lat. capillitium)
nitkowaty splot strzępek w który zamienia się dojrzała gleba owocników grzybów z rodziny purchawkowate (Lycoperdaceae)

hialinowy

przejrzysty i bezbarwny, termin używany w odniesieniu do zarodników i innych obiektów mikroskopowych

higrofaniczny (wodochłonny)

Zmieniający swoją barwę w zależności stopnia nawilgocenia. Kapelusze niektórych gatunków chłoną wodę. Wilgotne są ciemniejsze, wraz z wysychaniem stają się jasne. Zwykle zmiana barwy postępuje od brzegu kapelusza ku środkowi. Jest to cecha charakterystyczna wielu grzybów, np. łuszczak zmienny (Kuehneromyces mutabilis).

hymenium (warstwa rodzajna)

Warstwa owocnika produkująca zarodniki. U grzybów podstawkowych składa się z palisadowo ustawionych komórek zwanych podstawkami, między nimi mogą znajdować się komórki płonne --> cystydy, zwane w tym wypadku cheilocystydami - ważna cecha mikroskopowa, warstwa komórek bezpośrednio pod hymenium to subhymenium - może być zbudowana ze splecionych strzępek lub kulistawych komórek. U grzybów workowcych hymenium zbudowana jest z worków i wstawek (parafiz) - komórek płonnych tj. nie tworzących zarodników.

hymenofor

Ta część owocnika, na której jest osadzona warstwa rodzajna (hymenium). Tworzy ona strukturę i podłoże dla hymenium. Hymenofor może składać się z blaszek, rurek, kolców, listewek lub zmarszczek.

kapelusza kształt

kulisty, walcowaty, stożkowaty, dzwonkowaty - wypukły - płaski - wklęsły, lejkowaty, z garbkiem

kapelusza powierzchnia

sucha - lepka - pokryta grubą warstwą śluzu
naga - oszroniona - omączona - aksamitna - zamszowa - z meszkiem - orzęsiona - z kosmkami - z łuseczkami
matowa - z (jedwabistym) połyskiem - prążkowana
równa - pofałdowana - rowkowana

las łęgowy

Lasy liściaste w dolinach rzecznych.

ozonium

Widoczne jako omszenie lub watowata masa strzępki grzybni u podstawy i w pobliżu owocnika, np. charakterystyczne dla części pieniążek (Collybia).

pasożyt

Organizm czerpiący energię kosztem żywiciela, np. żywego drzewa. --> saprofity, mikoryza.

płonny

Nie służący rozmnażaniu. Komórki płonne w hymenium to cystydy.

podstawka

(lat. basidium) U grzybów z grupy podstawczaków komórka która wytwarza zarodniki - zarodniki w liczbie 2 lub 4 sa umieszczone na krótkich wyrostkach zwanych sterygmach.

saprofit

Organizm czerpiący energię z rozkładu martwej materii organicznej, np. martwego drewna, liści. --> pasożyt, mikoryza.

sklerota

Organ przetrwalnikowy zwykle w postaci twardej grudki zbudowanej ze zbitych strzępek grzybni.

trzon

podstawa: tępa - zwężona - z nibykorzeniem - z ryzomorfami - rozszerzona - bulwiasta - z obrzeżoną bulwką - z tarczką
pełny - rurkowaty - z komorowatym, watowatym wnętrzem
cylindryczny (równogruby)

pęcherzykowaty (vesiculose)

(eng. pęcherzowaty, pęcherzykowaty, lat. vesica - pęcherz)
określenie kształtu komórek, stosunkowo cienkościennych i ±okrągłych w obrysie

worek, parafiza

U grzybów z gromady workowce (Ascomycota) specjalna komórka o charakterze zarodni w której tworzy się 8 haploidalnych zarodników (rzadko inna liczba zarodników). Pomiędzy workami znajdują się wydłużone, płonne komórki zwane wstawkami (parafizami).

zgnilizna drewna typu białego

w jej wyniku drewno przybiera barwę białą lub żółtawą i staje się lekką, włóknistą masą; ten typu zgnilizny wywołuje np. czyreń sosnowy (Phellinus pini)

zgnilizna drewna typu brunatnego

w jej wyniku drewno przybiera brunatną barwę i rozpada się na nieregularne kostki, dają się one pokruszyć w palcach na proszek; w początkowej fazie porażone drewno drzew iglastych ma wyraźny zapach terpentyny; ten typu zgnilizny wywołuje np. murszak rdzawy (Phaeolus schweinitzii), siedzuń sosnowy (Sparassis crispa).