Amanita muscaria (L.) Lam. [🔉 a·ma·ni·ta *]

Kapelusz żywo czerwony do żółtopomarańczowego; średnicy 50 - 150 (200) mm; początkowo półkulisty, potem wypukły, w końcu rozpostarty; powierzchnia pokryta dość regularnie rozmieszczonymi, białymi, luźno przylegającymi łatkami - resztkami osłony, łatki mogą być spłukiwane przez deszcze; skórka błyszcząca, ściągalna, w czasie wilgotnej pogody lepka; brzeg kapelusza długo gładki, u starych okazów prążkowany.

Blaszki białe do kremowych; dość gęste, brzuchate, wolne.

Trzon biały lub żółtawy; 60-150 (200) x 15-30 mm; cylindryczny; podstawa bulwiasta, kulista do jajowatej, z pochwą zredukowaną do kilku pierścieni kłaczkowato-wałeczkowatych brodawek, powyżej pokryta nielicznymi kosmkami.Pierścień wyraźny, biały lub białożółtawy, zwieszony, nieprążkowany; brzeg pierścienia biały lub żółtawo ząbkowany.

Miąższ biały, pod skórką kapelusza żółty (żółtopomarańczowy); niezmienny, kruchy; smak łagodny; bez zapachu.

Wysyp biały. Zarodniki szerokoelipsoidalne, gładkie, nieamyloidalne, 9-11 x 6-9 µm.

Bardzo pospolity. Owocniki wyrastają pojedynczo i w grupach od lata do jesieni w lasach iglastych i liściastych, najczęściej pod brzosami i świerkami, zwykle na kwaśnych glebach.

Trujący. Główne substancje trujące to muscimol i kwas ibotenowy. Muskaryna, wbrew nazwie gatunkowej, znajduje się jedynie w niewielkiej ilości. Zatrucia rzadko śmiertelne, jednak objawy bardzo silnie i niebezpieczne. Zazwyczaj kończą się na silnym pobudzeniu, drgawkach i oszołomieniu; po fazie pobudzenia chory zapada w sen; objawy ustępują po kilku, kilkunastu godzinach. Wykorzystywany w obrzędach szamańskich u pierwotnych ludów syberyjskich (o alkohol było kiedyś w tundrze znacznie trudniej).

Ponieważ jest łatwy do rozpoznania i dobrze znany, nie ma obawy nierozmyślnego zjedzenia i zatrucia, chyba że przez dzieci.

Muchomor czerwony tworzy szereg form różniących się barwą kapelusza. Forma o brązowym kapeluszu jest często ujmowana jako osobny gatunek: muchomor królewski (Amanita regalis) częsty jest na północy Europy i zwłaszcza w górskich świerczynach.

Podobny jest nie rosnący w Polsce jadalny muchomor cesarski (Amanita caesarea); częściej rośnie na południu Europy; ma żółte blaszki i trzon oraz prążkowany pierścień.