oznaczanie

Do lat osiemdziesiątych XX w. powszechnie przyjmowano tylko jeden gatunek opieńki. Obecnie wyróżnia się kilka drobnych gatunków opieniek, których oznaczenie po cechach makroskopowych jest zwykle możliwe, choć trudne. Gatunki są definiowane makroskopowo przez zespół zmiennych i zachodzących na siebie cech. Aby osiągnąć sukces w oznaczeniu należy więc zwrócić uwagę na cały kompleks cech i to przede wszystkim u młodych egzemplarzy, których kapelusz dopiero się rozwija:

space

- barwę łuseczek i włókienek na kapeluszu (ciemna, brązowa lub jaśniejsza, żółtawa), ich gęstość, rozmieszczenie (czy są na brzegu kapelusza), trwałość;

space

- obecność i barwę łuseczek na spodniej stronie młodego pierścienia;

space

- sposób wrostu (pojedyczny, w wiązce), liczność owocników w wiązce;

- podłoże, czy bezpośrednio na drewnie czy na ziemi, rodzaj żywiciela - poszczególne drobne gatunki nie mają specyficznych żywicieli, są jednak pewne preferencje;

space

space

space

space

występowanie

Opieńki to grzyby bardzo pospolite. Wyrastają masowo, zwłaszcza jesienią, na martwym drewnie i na porażonych drzewach, zarówno liściastych jak i iglastych, jako słaby pasożyt (atakują osłabione drzewa, zwłaszcza rosnące w nieodpowiednich dla nich siedliskach) lub silniejszy patogen. Najczęściej spotykana jest opieńka ciemna (Armillaria ostoyae) - zwykle w licznych wiązkach na drewnie i opieńka żółtawa (Armillaria lutea) - ta przeważnie owocnikuje pojedynczo i na ziemi.

wartość

Wszystkie gatunki opieniek są jadalne, z tym że wolno jeść jedynie młode egzemplarze po odpowiednim przygotowaniu, które musi uwzględniać obgotowanie przez 5 minut z odlaniem wody i ponowną obróbkę termiczną. Wywaru nie należy używać do sporządzania potraw. W przypadku zauważenia niepokojących objawów po spożyciu tego grzyba należy natychmiast zaniechać jedzenia tego grzyba, ponieważ może to świadczyć o indywidualnym uczuleniu na zawarte w nim składniki. Spotyka się zalecenia spożywanie jedynie owocników rosnących na drewnie drzew iglastych; ponieważ jakoby okazy rosnące na drewnie drzew liściastych (często z zielonkawymi odcieniami kapelusza) mają powodować problemy żołądkowo-jelitowe. W tym względzie są jednak sprzeczne opinie - liczne relacje i praktyka grzybiarzy przeczy takiej teorii.

Edible and choice by many. Must be cooked before eating, water from cooking must be discarded. Some people may suffer digestive upsets from this mushroom.

gatunki podobne

Opieńka miodowa jest tzw. gatunkiem zbiorowym. Tzn. grupuje kilka b. podobnych (i zmiennych) gatunków. Zobacz dalej na tej stronie uwagi o oznaczaniu i klucz.
"Normalni" zbieracze grzybów do jedzenia często przyjmują za opieńkę każdy gatunek wyrastający w formie dużych wiązek dużych owocników na drewnie lub w pobliżu drzew. Opieńki mają białą barwę wysypu zarodników. Inne grzyby o podobnym pokroju mają ciemną barwę wysypu zarodników - rdzawobrązową, brązową. Jako najbardziej mylące możliwości można wymienić częste grzyby niejadalne, jak np. łuskwiak nastroszony (Pholiota squarrosa) - nie ma on tak jak opieńka, w stanie surowym cierpkiego smaku, pachnie korzennie, miąższ jest żółty, a wysyp zarodników jest brązowy.
Silnie trująca maślanka wiązkowa (Hypholoma fasciculare) ma zielonkawe blaszki i siarkowożółty, bardzo gorzki w smaku miąższ. Podobnych rozmiarów co opieńki jest pospolita, niejadalna z uwagi na gorzkawy smak, maślanka ceglasta (Hypholoma lateritium) - ma ona kapelusz ceglastoczerwony a na starość wyblakły, ochrowopomarańczowy lub brązowiejący.
Jadalny łuszczak zmienny (Kuehneromyces mutabilis) również ma pierścień na trzonie, jest znacznie drobniejszy i ma silnie higrofaniczny kapelusz - zobacz uwagi przy tym gatunku o podobnej śmiertelnie trującej hełmówka jadowita (Galerina marginata).

space

gatunek ten grupuje kilka podobnych drobnych gatunków tworzących owocniki zwykle w wiązkach na martwym lub żywym drewnie, zwykle z mniej lub bardziej wyraźnym pierścieniem i z łuseczkami na powierzchni kapelusza

space

trzon z pierścieniem lub włokienkowatą strefą pierścieniową

pierścień silniejszy, ±błonkowaty, wyraźny, trwały

mellea

kapelusz z delikatnymi, nietrwałymi łuseczkami jedynie w centrum, szybko nagi; higrofaniczny, oliwkowy, z czasem oliwkowożółty, żółty, żółtobrązowy;
trzon długi, zwężający się ku podstawie, bez kłaczków lub z nielicznymi;
pierścień mocny, sztywny i trwały

space

borealis

Armillaria borealis (opieńka północna)
owocniki wyrastają zwykle w gęstych wiązkach na martwym drewnie; rzadka w Polsce?

ostoyae

pierścień słabszy, zasnówkowaty, włóknisty, pozostaje na trzonie jako delikatny pierścień lub strefa; podstawa trzonu rozszerzona do bulwkowatej

lutea

cepistipes

powierzchnia kapelusza tylko w centrum z ciemnobrązowymi łuseczkami ku brzegom nagi;
powierzchnia trzonu niemal naga, jedynie z żółtawymi włókienkami; podstawa trzonu bulwiasto rozszerzona, ryzomorfy rzadko spotykane;
pierścień cienki, słaby, nietrwały, bez łuseczek

space

trzon bez pierścienia i bez włokienkowatej strefy pierścieniowej

tabescens

ectypa

trzon najszerszy u podstawy, zwężający się ku górze;
w centrum kapelusza włókienka

space

znaleziska Armillaria na terenie Polski

w rejestrze grzybów chronionych i zagrożonych GREJ

zapisy w GREJ wg stanu na dzień 2017.09.14
ID na żółtym tle to oznaczenie zweryfikowane przez kustorza GREJ, pozostałe oczekują na weryfikację.

CA-86 203284

ID203284 Armillaria sp.; Rezerwat Przyrody Staniszewskie Zdroje, pow. kartuski, woj. pomorskie, CA-86; 2012.08.29; Las mieszany,buk,sosna,brzoza,świerk,dąb,olcha; drewno kilka kępek; leg. Mirosław Wantoch-Rekowski; det. Mirosław Wantoch-Rekowski; eksykat: tak,zostanie wysłany do Kustosza bazy, tak, notatka: nie
uwagi: fot. 509467 fot. 509468

literatura · references
· Bas C., Kuyper Th. W., Noordeloos M.E., Vellinga E.C., 1995 — Flora Agaricina Neerlandica. Vol. 3. Tricholomataceae (2). p.34 [80.3]
· Bon, M., 1997 — Flore Mycologique d'Europe 4. Les Clitocybes, Omphales et ressemblants. p.91 [67.4]
· http://botit.botany.wisc.edu/toms_fungi/armkey.html
obecnie nie jesteś zalogowany(a) — oglądasz okrojoną, przeglądową wersję atlasu — zaloguj się (pola w prawym górnym rogu każdej strony)
lub załóż konto dostępu o ile go jeszcze nie posiadasz

Copyright © 1997-2017 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
przeglądowa (zwykła) wersja atlasu 17.09.14 · ta strona była ostatnio zmieniana/last modified 23.03.2017 · powstała/was created 22.10.2004

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="https://www.grzyby.pl.pl/gatunki/Armillaria.htm"> Armillaria (opieńka) - Atlas grzybów Polski grzyby.pl</a>