Gyromitra esculenta (piestrzenica kasztanowata)
babie uszy - to piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) — wiosenny grzyb, rosnący równocześnie ze smardzami (Morchella); jeśli nieodpowiednio przygotowywany to niebezpiecznie trujący
Xerocomus badius (podgrzybek brunatny)
czarne łepki - potoczna nazwa jesiennych, bardzo młodych, o zwartym miąższu i ciemnobrązowym kapeluszu form podgrzybka brunatnego (Xerocomus badius) lub podgrzybka złotoporego (Xerocomus chrysenteron)
Macrolepiota procera (czubajka kania)
kania, sowa - tak nazywane są duże grzyby z rodzaju czubajka (Macrolepiota) - w szczególności do czubajki kani (Macrolepiota procera) i pośledniejszej wartości czubajki czerwieniejącej (Chlorophyllum rachodes)
Rozites caperatus (płachetka zwyczajna)
kołpak, niemka, turek, chuchółka to grzyb pospolity w lasach sosnowych Pomorza i północnego-wschodu Polski — płachetka zwyczajna (Rozites caperatus); tu i ówdzie zwyczajowo zbierany
Craterellus cornucopioides (lejkowiec dęty)
kominek, cholewka - rzadko zbierany dobry grzyb o dziwnym kształcie — lejkowiec dęty (Craterellus cornucopioides)
Sparassis crispa (siedzuń sosnowy)
kozia broda to najczęściej spotykana potoczna nazwa siedzunia sosnowego (Sparassis crispa); z oficjalną nazwą polską jest niejakie zamieszanie, wcześniej był nią szmaciak gałęzisty
Sarcodon squamosus (sarniak sosnowy) · krowi język, krowia munia, krowia gęba
Cantharellus cibarius (pieprznik jadalny)
Cantharellus cibarius (pieprznik jadalny) · Kurki to chyba najczęściej zbierane grzyby, ich naukowa nazwa to pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius). Potoczne nazwy ludowe są wariacją słów: kura-kurka lub lisica-lisiczka-liszka.
Hygrophoropsis aurantiaca (lisówka pomarańczowa)
Hygrophoropsis aurantiaca (lisówka pomarańczowa) · fałszywa kurka z daleka bywa łudząco podobna do kurki; o ile kurki szczyt owocnikowania mają latem to lisówka pomarańczowa licznie występuje dopiero jesienią.

kozaki, koźlaki, koźlarze, koźlarki, kozoki, koźlarki itp. ale i stojaki

Patrz niżej bardziej szczegółowy opis poszczególnych grup "grzybiarskich koźlarzy".
Wszystkie gatunki z rodzaju koźlarz (Leccinum), a jest ich kilkanaście, w tym kilka pospolitych, są dzielone przez grzybiarzy wg koloru kapelusza i/lub tego pod jakimi gatunkami drzew wyrastają (poszczególne gatunki są związane ścisłą mikoryzą z konkretnymi gatunki drzew).

Zwykle grzybiarze rozróżniają: koźlarze brązowe (babki), koźlarze szare/siwe oraz koźlarze czerwone (osaki i krawce). Ale czasami np. tylko tak: „koźlarki i krawce” tzn. koźlarze nie-czerwone i czerwone. Ciekawe określenie stojaki odnosi się do koźlarzy szarych lub brązowych.

koźlarze brązowe, babka, kozaki brzozowe, brzozak

Leccinum variicolor (koźlarz różnobarwny)
koźlarze (koźlaki) siwe (szare), podbrzeźniak - najpewniej chodzi o częsty pod brzozamij na terenach podmokłych lub bagnistych, koźlarz różnobarwny (Leccinum variicolor) - barwa jego kapelusza jest bardzo zmienna, od ciemnoszaroczarnej do jasnoszarej; charakterystyczna jest tendencja do sinozielonego przebarwiania się podstawy trzonu
Należy tu najpospolitszy koźlarz babka (Leccinum scabrum) który rośnie pod brzozami, jego miąższ nie przebarwia się na cięciu. Być może rzadko używana potoczna nazwa „kozak biały” odnosi się do tego gatunku z uwagi na niezmienny, jasny miąższ, a może dotyczy ona rzadkich gatunków o bardzo jasnym kapeluszu.

W grupie brązowych koźlarzy są też rzadsze gatunki, np. koźlarz grabowy (Leccinum carpini) rosnący pod grabami różni się charakterem skórki kapelusza (jest bardziej zamszowa ze skłonnością do pękania) oraz płowożółtobrązową barwą kapelusza.

Nie ma jasności czego ściśle dotyczy używane czasem określenie „koźlarze brunatne” — być może chodzi o wszystkie nie-czerwone.

osak, osik, krawiec i inne

koźlarze czerwone, kozaki czerwone, koźlaki czerwone
Leccinum aurantiacum (koźlarz czerwony)
Leccinum aurantiacum (koźlarz czerwony) · wyrasta pod topolą osiką
Czerwone koźlarze są bardzo lubiane przez grzybiarzy. Należy tu kilka gatunków z rodzaju koźlarz (Leccinum), podobnie zabarwionych, o powierzchni kapelusza mniej lub bardziej czerwonej (wpadającej w ciepły brąz). Każdy z nich jest związany mikoryzą z innym gatunkiem drzewa. Najczęstsze są te spod topoli osiki i spod brzóz, rzadkie są związane z dębem, sosną lub świerkiem.

Pod topolą osiką wyrasta koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum), potocznie zwany m.in. osakiem.

Pod brzozą rośnie nieco intensywniej czerwony koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle), potocznie zwany na wiele sposobów, jak np. krawiec.

L — O

Flammulina velutipes (płomiennica zimowa)
Flammulina velutipes (płomiennica zimowa) · listopadówki pojawiają się po jesiennych przymrozkach, czasem już w październiku ale w większej ilości późną jesienią w listopadzie i w dłuższych odwilżowych okresach zimy, nawet w końcu grudnia lub w styczniu
Suillus variegatus (maślak pstry)
Suillus variegatus (maślak pstry) · miodówka, miodaki, bagniak, łużak - nietypowy (bo nielepki) maślak. Nazwy wiążą się bądź z miodową barwą, bądź z preferencjami siedliskowymi - tu częsta potoczna nazwa bagniak, rzadziej używa się terminu łużak
Paxillus involutus (krowiak podwinięty)
Paxillus involutus (krowiak podwinięty) · olszówka — pospolity, niegdyś często zbierany — jednak to grzyb wywołujący niebezpieczne zatrucia o charakterze gwałtownej reakcji uczuleniowej
Armillaria ostoyae (opieńka ciemna)
opieńki - kilka niemal identycznie wyglądających gatunków — opieńka miodowa (s.l.) (Armillaria mellea sensu lato); masowo występujący w wiązkach, na drzewie, grzyb pełni jesieni

pociechy, poćce, podćce, gniewus

pociech, pociec, podciec, podsiec, podsiece
Tu w grę wchodzą dwa dość częste gatunki borowików o mniej lub bardziej siniejącym miąższu i miejscach otartych oraz mniej lub bardziej czerwonopore i czerwonotrzonowe — borowik ponury (Boletus luridus) i borowik ceglastopory (Boletus erythropus).

Może się zdarzyć że nazwy potoczne są rozciągane na inne rzadkie gatunki „kolorowych” przedstawicieli rodzaju borowik (Boletus).

podgrzybki, siniaki

Inne gatunki z rodzaju podgrzybek (Xerocomus) grzybiarze zwykle określają mianem „zajączków”. Najczęściej chodzi wtedy o podgrzybka złotoporego (Xerocomus chrysenteron).
Wbrew pozorom często trudno dociec jaki zakres znaczeniowy ma dla danego grzybiarza nazwa podgrzybek. Zwykle obejmuje ona tylko podgrzybka brunatnego (Xerocomus badius), zwanego także siniakiem. Czasem jednak nazwę podgrzybki stosują grzybiarze dla określenia zwartych, jesiennych, ciemnobrązowych form tzw. „czarnych łepków”, rozszerzając ją o podgrzybka złotoporego (Xerocomus chrysenteron).

prawdziwek, borowik, prawy, biały grzyb

prawdziwki, borowiki
Różne określenia dla najbardziej pożądanego przez grzybiarzy gatunku — borowika szlachetnego (Boletus edulis).

Czasem rozróżniana są przez grzybiarzy prawdziwki wiosenne czy letnie - jest to inny gatunek borowik usiatkowany (Boletus reticulatus).

psiaki, trujaki, gadówki, gadziory

Wszelkie grzyby niezbierane, niejadalne, niekonieczne trujące (tych jest niewiele gatunków) zwane potocznie na różne deprecjonujące sposoby.

P — Z

Scleroderma citrinum (tęgoskór cytrynowy)
purchawka - grzybiarze określają tym mianem wszystko co z formy i zdolności do „kurzenia” przypomina mykologiczne purchawki (Lycoperdon) a więc także masowo występującego, pospolitego tęgoskóra cytrynowego (Scleroderma citrinum) (na fot.) i inne gatunki z tego rodzaju
Suillus bovinus (maślak sitarz)
siciarz, sitak, sitko, sitek itp. - to bardzo pospolity maślak sitarz (Suillus bovinus); niestety ledwo odrosły od ziemi już ma elastyczny, gumowaty miąższ co czyni go mało nieprzydatnym w kuchni
Tricholoma portentosum (gąska niekształtna)
siwka, podzielonka - potoczna nazwa gąski niekształtnej (Tricholoma portentosum); gatunek późnojesienny, z tego samego rodzaju co gąska zielonka (Tricholoma equestre)
Unidentified-Russula
Russula cyanoxantha (gołąbek zielonawofioletowy) · surojadki - potoczna nazwa dla jadalnych gatunków z rodzaju gołąbek (Russula)
Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)
Tylopilus felleus (goryczak żółciowy) · szatan to w ponad 90% przypadków potoczna nazwa goryczaka żółciowego (Tylopilus felleus), ale niekoniecznie — szerzej piszę o tym tutaj
Amanita fulva (muchomor rdzawobrązowy)
świeczka, panienka, parasolka, szlachcianka, mglejarka, nazwy często nawiązujące do smukłości figury, regionalnie tradycyjnie zbierany muchomor rdzawobrązowy (Amanita fulva)
Kłopotliwa nazwa zwyczajowa bo odnosi się do cechy jaką jest sinienie miąższu - rzecz dość częsta, obecna u wielu gatunków. W zależności od osoby i regionu nazwa ta bywa odnoszona do różnych gatunków podgrzybków ale zwłaszcza do podgrzybka brunatnego (Xerocomus badius). Może być odniesiona do piaskowca modrzaka (Gyroporus cyanescens), borowika ponurego (Boletus luridus) a nawet w stosunku do maślaka sitarza (Suillus bovinus).

zajączek, zajączki, zające

Tym mianem określa się bardzo pospolitego podgrzybka złotoporego (Xerocomus chrysenteron) (w grę wchodzą też inne bardzo podobne gatunki podgrzybków).

Część precyzyjnych grzybiarzy różnicuje tą nazwą rzadszego, roślejszego i niesiniejącego podgrzybka zajączka (Xerocomus subtomentosus) (i podobne do niego gatunki podgrzybków).

Ale można spotkać w doniesieniach i takie rozróżnienie „zajączki i zamszaki (lub aksamitaki)” odwołujące się do charakterystycznie krótkozamszowej powierzchni podgrzybka zajączka (Xerocomus subtomentosus).

zielonki, prośnianki

Tricholoma equestre (gąska zielonka)
Tricholoma equestre (gąska zielonka) · prośnianka żółta
Potoczna nazwa gąski zielonki (Tricholoma equestre). Sztandarowy grzyb raczej późnej jesienni w lasach iglastych. Gdy mówi się o „prośniankach żółtych i siwych” to ten drugi termin odnosi się do gąski niekształtnej (Tricholoma portentosum)
Jeśli masz swoje zdanie o potocznych nazwach grzybów nie wahaj się — pisz (link do formularza kontaktowego jest w moim nazwisku na dole strony).
Słownik zawiera rzeczywiście, współcześnie, używane potoczne (tzw. ludowe) nazwy grzybów. Pominięte zostały nazwy zgodne z oficjalnymi polskimi nazwami, takimi jakie stosuje się w atlasach (te znajdziesz w indeksie/skorowidzu nazw grzybów - link w listwie menu w nagłówku i na dole strony).

Jest wynikiem wieloletniej analizy potocznych wypowiedzi grzybiarzy na bio-forum.pl oraz w doniesieniach o występowaniu grzybów. Poszczególni grzybiarze stosują bądź nazwy polskie „oficjalne”, bądź potoczne, zwyczajowe. Często w odniesieniu do pewnych gatunków dana osoba stosuje nazwy potoczne, a do innych oficjalne.

Dla niektórych gatunków lub rodzajów niemal wyłącznie stosowane są nazwy potoczne zgodne z oficjalnymi. Dotyczy to następujących nazw: maślak, kurka, prawdziwek, borowik, podgrzybek, opieńka.