niejadalny
· jest w czekliście Wojewoda (2003) [105]

Tylopilus felleus (Bull.: Fr) Karst.

goryczak żółciowy (potocznie: szatan)
Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

pokrój; 17.08.2002, Trutnov, Czechy; copyright © by Marek Snowarski

Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

w lesie mieszanym, pod sosanmi, w mchu

Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

różowawy hymenofor

Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

w mchu pod sosnami; licznie

przystępny opis dla grzybiarzy

owocnik

Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

Kapelusz jasnobrązowy, płowobrązowy, szarobrązowy, matowy, zamszowaty, wilgotny słabo śluzowaty; 50-150(200) mm średnicy, początkowo półkulisty, potem wypukły i rozpostarty.

space

Trzon nieco jaśniejszy od kapelusza, oliwkowożółty do oliwkowobrązowego, z wyraźną, ciemniejszą, siateczką o dużych okach, zwykle na całym trzonie; 40-150 x 20-50 mm, stosunkowo smukły, równogruby do maczugowatego.

space

space

space

space

space

zarodniki

Wysyp cielistoróżowy (różowobrązowy) - jest to jedyny europejski gatunek kapeluszowego grzyba rurkowego o różowym wysypie zarodników, inne gatunki mają barwę brązową w różnych odcieniach. Zarodniki wrzecionowate lub elipsoidalne, gładkie, 11-15 x 3.5-5 µm.

Spore print pink, pink-brown. Spores fusiform to ellipsoid, smooth, 11-15 x 3.5-5 µm.

występowanie

Pospolity. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach po kilka, w lasach iglastych, rzadziej w liściastych, na kwaśnych glebach.

Common. Summer-fall, solitary or few together, under pine or spruce, on acid soils.

wartość

Niejadalny z powodu bardzo gorzkiego smaku. Trudno go mimowolnie zjeść w potrawie z uwagi na wyjątkowo gorzki smak. Gorzki smak nie zanika podczas suszenia ani podczas gotowania.

Inedible because of strong bitter taste. Maybe toxic, but it is unusually to be eaten because of its strongly bitter taste which stays after cooking or drying.

gatunki podobne

Zwłaszcza gdy młody to jest łudząco podobny do borowik szlachetny (Boletus edulis) lub do podgrzybka brunatnego (Xerocomus badius), odróżnia się jednak od nich różowymi rurkami (co jest widoczne dopiero u dojrzałych owocników), ciemną wyraźną siateczką na trzonie (u borowika jest ona słabsza i głownie w górnej części trzonu) ale przede wszystkim bardzo gorzkim smakiem.

space

Dla uniknięcia nieporozumień warto zauważyć, że w potocznym języku mianem szatana, określa się właśnie goryczaka żółciowego (Tylopilus felleus) a nie borowika szatańskiego (Boletus satanas). Czasem miano szatan jest też stosowane do wszelkich, nietypowych (siniejących, o czerwonych porach i/lub trzonie borowików, czyli do tzw. grupy kolorowych borowików. Szerzej zainteresowanych problematyką nazw potocznych zapraszam do przeczytania artykułu o nazwach grzybów.

space

Borowik szatański (Boletus satanas) praktycznie nie występuje w Polsce. Jest ciepłolubny i występuje w lasach liściastych, na glebach wytworzonych na wapieniu. Regionów z wapieniem w Polsce nie ma wiele, dodatkowo konieczna jest korzystna (południowa lub zbliżona) ekspozycja. Dopiero w ostatnich latach odkryto w Polsce kilka jego stanowisk na pogórzu Sudetów i w okolicach Krakowa, z pewnością jest ich więcej, co nie zmienia faktu, że na większości terenu Polski niżowej nie ma warunków dla rozwoju tego gatunku.

znalezisko 20090904.6.09 - Tylopilus felleus (goryczak żółciowy); Lasowice k. Milicza

7f · 20090904.6.09
leg. Tomasz Pachlewski, det. Marek Snowarski
/Lasowice k. Milicza/

znalezisko 20020817.3.02 - Tylopilus felleus (goryczak żółciowy); Trutnov, Czechy

5f · 20020817.3.02
leg. Marek Snowarski
/Trutnov, Czechy/