budowa owocnika

Owocniki przeważnie krótkotrwałe. Kapelusz średnicy od kilku mm do 8 cm. Owalny lub walcowaty, u dojrzałych owocników bywa rozpostarty i promieniście pęka. Barwy białej, białawej, szarej, brązowej. Bruzdowany. Cienkomięsisty do błoniastego. U większości gatunków blaszki wąskie, wąsko przyrośnięte do wolnych. Barwy początkowo białej, następnie u większości gatunków fioletoworóżowej, wkrótce potem brązowoczarnej lub czarnej. Gdy dojrzeją przeważnie rozpływają się w czarną maź w procesie autolizy, rozkład postępuje od brzegów kapelusza ku środkowi. Dotyczy to większości gatunków ale z wyjątkami jak: C. disseminatus, C. hemerobius, C. plicatilis, C. lagopus. Trzon długi i smukły. Zwykle bardzo kruchy. Pusty w środku. Czasami pozostaje na nim pierścień utworzony z resztek osłony. Miąższ cienki i bardzo kruchy. Wysyp zarodników czarny lub czarnobrązowy. Zarodniki u większości gatunków gładkie, rzadziej szorstkie, z wyraźną porą rostkową.

występowanie

W Europie występuje ponad 100 (80,90) gatunków. Saprofity. Rosną pojedynczo lub w skupieniach na żyznej, nawiezionej ziemi, dużo gatunków wyrasta bezpośrednio na nawozie, niewiele na rozkładającym się drewnie lub na węglu drzewnym. Owocniki rozwijają się szybko i są krótkotrwałe.

spożywanie

Młode owocniki niektórych gatunków są jadalne. Choć i wtedy spożyte z alkoholem wywołują zatrucie.
Klucz oparty o podział zaprezentowany w
Michael, Hennig, Kreisel, 1979-84, Handbuch fur Pilzfreunde.

Owocnik bez osłony. Kapelusz nagi lub drobno oprószony.

Kapelusz nagi. Pofałdowany i rowkowany. Sekcja Hemerobii.

miser

Kapelusz cielistobrązowy z rudym środkiem.

space

na nawozie krowim, końskim, na pastwiskach, drogach, w miejscu składowania obornika; 7-8

hemerobius

Kapelusz ochrowożółtawy.

space

na drogach leśnych, łąkach, pastwiskach; dość rzadki
5-9

plicatilis

Kapelusz żółtobrązowy z czerwono-brązowawym garbkiem. Szczyt trzonu rozszerzony tworzy krążek do którego są przyrośnięte blaszki.

space

na ziemi; na terenach trawiastych, w lasach liściastych; częsty,
w grupach
5-8(11)

Kapelusz delikatnie omszony lub oszroniony. Przyczyną tego są umieszczone w skórce kapelusza cystydy, których obecność jest szczególnie wyraźna u młodych owocników. Sekcja Setulosi

Wyrastają na nawozie. Owocniki bardzo krótkotrwałe.

ephemerus

Kapelusz cynamonowobrązowy.

space

na oborniku krowim i końskim, na nawiezionych polach, w hodowlach pieczarek; pospolity
1-12

congregatus

Kapelusz ochrowobrązowawy, następnie szary z cielisto zabarwionym bladym wierzchołkiem.

space

na nawozie; w wiązkach

Wyrasta na węglu drzewnym. Powoli się rozkłada. Zarodniki po 3 w worku.

angulatus

Kapelusz brązowy do czerwonobrązowego.

space

na węglu drzewnym

Wyrastają na ziemi. Powoli lub wcale nie rozpływają się. Zarodniki owalne.

disseminatus

Kapelusz w kształcie klosza. Jasno ochrowy, potem szary. Nie rozpływający się.

space

na ziemi przy pniach drzew liściastych i martwych pniakach; pospolity
owocuje masowo po kilkaset egzemplarzy, ale nie w wiązkach, z jednego pnia kilka rzutów w ciągu roku
5-9

silvaticus

impatiens

Kapelusz barwy cielistej. Gdy suchy białawej. Nie rozpływa się.

space

lasach liściastych; 8-11

Młode owocniki z osłoną. Kapelusz pokryty kosmkami, łuseczkami, błyszczącymi ziarenkami itp.

Osłona mączysta. Nigdy nie błyszcząca. Zbudowana z zaokrąglonych komórek. Sekcja Vestiti.

Trzon ze skórzastym, dość trwałym pierścieniem.

ephemeroides


Kapelusz szarawy, prawie szklisty. Wierzchołek jasno ochrowy.

space

na nawozie krowim i końskim; dość częsty
4-8

Trzon bez pierścienia. Wyrastają na nawozie.

Trzon nagi. Komórki osłony gładkie.

niveus

Kapelusz biały okryty gęstymi mączystymi resztkami osłony.

space

bezpośrednio na nawozie krowim lub końskim, pastwiska, wybiegi; częsty
pojedynczo
7-11

cordisporus

Trzon delikatnie owłosiony. Komórki osłony korzeniokształtne.

tuberosus

Podstawa trzonu często kosmkowo owłosiona, korzeniasta i zazwyczaj wyrastająca ze skleroty.

space

w ogrodach na nawiezionej ziemi, na nawozie krowim i końskim, w stajniach i oborach; częsty
8-9

narcoticus

Trzon bez owłosionej podstawy, nie korzeniasty i nie wyrastający ze skleroty. Zapach nieprzyjemny.

space

na rumowiskach i polach uprawnych; rzadki

Osłona z błyszczących ziarenek, w postaci igiełek lub ostających kłaczków lub łusek. Sekcja Micacei.

Osłona z błyszczących ziarenek. Zbudowana z kulistych komórek. Wyrastają w wiązkach na kłodach i pniach.

micaceus

Coprinellus micaceus (czernidłak błyszczący)
20-40

space

saccharinus

Osłona czysto biała. Trzon bez szczecinek. Wysyp zarodników czarny.

xanthothrix

Długi trzon. Kapelusz kremowy

space

na ziemi w żyznych lasach liściastych, na ściółce w pobliżu zbutwiałych resztek drewna; częsty
w grupach po kilka sztuk
6-

domesticus

Masywne owocniki o kremowych kapeluszach.

radians

Masywne owocniki o żółtobrązowych kapeluszach. Wierzchołek orzechowobrązowy. Tworzy gęstą rdzawobrunatną grzybnię pokrywającą opadłe gałązki.

Wysyp zarodników czarny. Osłona filcowato-kłaczkowata, żółtawobiała.

flocculosus

comatus

Kapelusz biały, od krawędzi przybierający barwę fioletoworóżową do czarnej i rozpływający się.

space

łąki, ogrody, pastwiska, na ziemi; pospolity
5-11

sterquilinus

Kapelusz biały, potem brązowy. Delikatniejszy do C. comatus.

space

kompost, inspekty, na nawozie i na nawiezionej glebie; nieczęsty
pojedynczo lub w małych grupach
5-9

picaceus

Kapelusz ciemnobrązowy do czarnobrązowego, ozdobiony odstającymi, czystobiałymi łuskami osłony.

space

w lasach na ziemi, zwłaszcza bukowych; pojedynczo
6-9

atramentarius

Kapelusz szary. Wierzchołek z przylegającymi, szarobrązowymi łuskami. Podstawa trzonu zwykle kanciasta.

space

na żyznej ziemi i u podstawy pni; w gęstych wiązkach
5-6,9-11

acuminatus

podobny do czernidłak pospolity (Coprinopsis atramentaria) ale mniejszy, o bardziej stożkowatym, ochrowo-brązowych kapeluszu i węższych zarodnikach

strossmayeri

osłona gruba, pęka na drobne i dość trwałe płatki; w podłożu gęsta sieć pomarańczowo-brązowych ryzomorfów

space

bardzo rzadki; na Słowacji i w Czechach tylko jedno stanowisko

Małe i średnie owocniki. Kapelusz do 5 cm wysokości.

Podstawa trzonu mniej lub bardziej wyraźnie korzeniasta. Wyrastają bezpośrednio z nawozu lub spróchniałej słomy. Kapelusz ciemnoszary z białawymi kosmkami osłony.

cinereus

 

space

bezpośrednio na nawozie krowim, końskim, oborniku, zmurszałej słomie, także w uprawach pieczarek; pospolity
1-12

radiatus

 

space

Podstawa trzonu nie zakończona korzeniasto, tępa. Zobacz też 2.2.2.2.

Wysyp zarodników czarny. Kapelusz szary z białawymi kłaczkami. 1 do 2 cm wysokości.

macrocephalus

lagopus

Trzon i kapelusz trwałe, z kosmkami lub włoskami. Nigdy nie rozpływa się.

space

na ziemi w lasach liściastych, nie na nawozie; częsty
pojedynczo
6-9

erythrocephalus

Kapelusz i trzon białawe z czerwonawymi kosmkami osłony.

space

na ziemi, pomiędzy starymi drzewami liściastymi, na zbutwiałym drewnie; rzadki
6-8

friesii

Kapelusz blady z bezbarwną osłoną.

space

resztki roślinne (trawa, trzcina), na źdźbłach; 6-8

urticicola

podobny do C. friesii

space

literatura · references
· Gerhardt, E., 1995 — Przewodnik grzyby. p.,5,10,11,15 [1]
· http://www.homepages.hetnet.nl/~idakees/index.html
obecnie nie jesteś zalogowany(a) — oglądasz okrojoną, przeglądową wersję atlasu — zaloguj się (pola w prawym górnym rogu każdej strony)
lub załóż konto dostępu o ile go jeszcze nie posiadasz

Copyright © 1997-2017 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
przeglądowa (zwykła) wersja atlasu 17.09.14 · ta strona była ostatnio zmieniana/last modified 22.03.2017 · powstała/was created 03.05.1998

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="https://www.grzyby.pl.pl/gatunki/Coprinus.htm"> Coprinus (czernidłak) - Atlas grzybów Polski grzyby.pl</a>