goryczak żółciowy


Tylopilus felleus (Bull.: Fr) Karst.
goryczak żółciowy (potocznie: szatan)


Tylopilus felleus
pokrój / habit; 17.08.2002, Trutnov, Czechy
Copyright © by Marek Snowarski
Tylopilus felleus
04.09.2009, Lasowice k. Milicza; znal. 090904.6
Copyright © by Marek Snowarski
Tylopilus felleus
04.09.2009, Lasowice k. Milicza; znal. 090904.6
Copyright © by Marek Snowarski

Przystępny opis dla grzybiarzy   » szatan czyli (między innymi) goryczak
OwocnikFruitbody Tylopilus felleusTylopilus felleus

Kapelusz jasnobrązowy, płowobrązowy, szarobrązowy, matowy, zamszowaty, wilgotny słabo śluzowaty; 50-150(200) mm średnicy, początkowo półkulisty, potem wypukły i rozpostarty.
Pory młode białe (szarobiałe), z wiekiem różowiejące, stare cielistobrązowe. Rurki tej samej barwy, długie na 10-20 mm, przy trzonie zatokowato wycięte, uszkodzone brązowieją.
Trzon nieco jaśniejszy od kapelusza, oliwkowożółty do oliwkowobrązowego, z wyraźną, ciemniejszą, siateczką o dużych okach, zwykle na całym trzonie; 40-150 x 20-50 mm, stosunkowo smukły, równogruby do maczugowatego.
Miąższ biały, niezmienny; młody twardy, potem gąbczasty; o bardzo gorzkim smaku, przyjemnym zapachu.

Pileus light brown, fawn-brown, grey-brown; dull, tomentose, subviscid when wet; 50-150(200) mm broad, at first hemispheric, convex to expanding in age.
Pores at first white (grey-white), increasingly pink in age, mature pink-brownish. Tubes concolorous, 10-20 mm long, depressed at the stipe, bruising brown.
Stipe paler then cap, olive-yellow to olive-brown, with distinct, darker, broad reticulation, usually up to the base; 40-150 x 20-50 mm, quite long, equal to clavate.
Flesh white, unchanging; young firm, then spongy; taste strong bitter, smell pleasant.

ZarodnikiSpores   Wysyp cielistoróżowy (różowobrązowy) - jest to jedyny europejski gatunek kapeluszowego grzyba rurkowego o różowym wysypie zarodników, inne gatunki mają barwę brązową w różnych odcieniach. Zarodniki wrzecionowate lub elipsoidalne, gładkie, 11-15 x 3.5-5 µm.
  Spore print pink, pink-brown. Spores fusiform to ellipsoid, smooth, 11-15 x 3.5-5 µm.
Występowanie   Pospolity. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach po kilka, pod sosnami, świerkami, na kwaśnych glebach.
  Common. Summer-fall, solitary or few together, under pine or spruce, on acid soils.
VII1:99; VII2:98,97; VIII2:02; IX1:09;
WartośćImportance   Niejadalny z powodu bardzo gorzkiego smaku. Trudno go mimowolnie zjeść w potrawie z uwagi na wyjątkowo gorzki smak. Gorzki smak nie zanika podczas suszenia ani podczas gotowania.
  Inedible because of strong bitter taste. Maybe toxic, but it is unusually to be eaten because of its strongly bitter taste which stays after cooking or drying.
UwagiRemarks
Boletus edulis
Boletus edulis

Zwłaszcza gdy młody to jest łudząco podobny do prawdziwka (Boletus edulis) lub do podgrzybka brunatnego (Xerocomus badius), odróżnia się jednak od nich różowymi rurkami (co jest widoczne dopiero u dojrzałych owocników), ciemną wyraźną siateczką na trzonie (u borowika jest ona słabsza i głownie w górnej części trzonu) ale przede wszystkim bardzo gorzkim smakiem.

When young looks alike as King Bolete (Boletus edulis) but differs thanks to pink pores, distinct dark reticulation and strong bitter taste.

"Szatan"
Boletus satanas
Boletus satanas

Dla uniknięcia nieporozumień warto zauważyć, że w potocznym języku mianem borowika szatańskiego, czy szatana, określa się właśnie ten gatunek a nie borowika szatańskiego (Boletus satanas). Spotkałem się nawet w jednym z tygodników z artykułem o borowiku szatańskim z fotografią goryczaka żółciowego i opisem będącym przemieszaniem cech obu gatunków. Borowik szatański praktycznie nie występuje w Polsce. Jest ciepłolubny i występuje w lasach liściastych, na glebach wytworzonych na wapieniu. Dopiero w ostatnich latach odkryto w Polsce dwa jego niewątpliwe stanowiska: jedno na pogórzu Sudetów, drugie w okolicach Krakowa.

W publikacjach po 2000 r. Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst. - Basidiomycota
Flisińska 2004, Szkodzik 2005, Ławrynowicz i in. 2002, Ławrynowicz i in. 2001, Flisińska 2000 , Bujakiewicz 2004, Łuszczyński 2000a, Łuszczyński 2001, Lisiewska i Marach 2002, Lisiewska i Reszel 2000, Wojewoda i in. 2004, Flisińska 2000a, Stasińska 2008a, Ławrynowicz 2001, Wilga 2004b, Ławrynowicz i Stasińska 2000, Halama i Panek 2000, Lisiewska 2000, Łuszczyński 2000c, Adamczyk i in. 2008, Friedrich 2002, Łuszczyński 2007, Flisińska 2000b, Łuszczyński 2008, Kujawa 2008, Ławrynowicz 2000, Gumińska 2006, Wilga 2000b, Wilga 2001a, Wilga i Ciechanowski 2007, Fiedorowicz 2009, Kujawa 2009, Kujawa 2009a,
Literatura (REFERENCES) Gerhardt, E., 1995 - Przewodnik grzyby. p.52 [1]
Fluck, M., 1995 - Jaki to grzyb? p.136 [2]
Garnweidner, E., 1994 - Encyklopedia kieszonkowa - Grzyby. n.4 [3]
Wojewoda W., 1994 - Podręczny atlas grzybów. n.27 [4]
W Internecie (LINKS) Lista (8) linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w wersji profesjonalnej; tutaj użyj linku w tytule tego bloku aby je odszukać.
List of (8) external links available in professional version; here use link on the left to locate it.
Fotografie 1:1
(Natural size photographs)
Strona z fotografiami sprowadzonymi do naturalnego rozmiaru (skala 1:1) dostępna tylko w wersji profesjonalnej
Page of natural size photographs (scale 1:1) availlable in professional version
Inne fotografie
Additional photographs
Tylopilus felleus
w lesie mieszanym, pod sosanmi, w mchu / in mixed forest, in moss under pine; 19.07.1998, Dolny Śląsk, okolice Twardogóry
Copyright © by Marek Snowarski
Tylopilus felleus
różowawy hymenofor / pinkish pores; 19.07.1998, Dolny Śląsk, okolice Twardogóry
Copyright © by Marek Snowarski
Tylopilus felleus
w mchu pod sosnami; licznie / gregarious in moss under pine; 04.07.1999, Dolny Śląsk, lasy milickie
Copyright © by Marek Snowarski


Wybrane znaleziska. Kliknij na miniaturkę aby zobaczyć tablicę wszystkich fotografii:
Selected collections. Click on small photo to see all pictures:
Tylopilus felleus

09 09 04 - 6 (Tomasz Pachlewski, det. Marek Snowarski) - 7 fot.
(Lasowice k. Milicza)

Tylopilus felleus

02 08 17 - 3 (Marek Snowarski) - 5 fot.
(Trutnov, Czechy) w górskiej świerczynie (in mountain spruce forest)



Copyright © 1998-2009 by Marek Snowarski
Ostatnia zmiana/MODIFIED: 16.12.2009 (utworzona/CREATED 28.08.1998) | Zobacz też rośliny naczyniowe Polski, atlas roślin
Wersja publikacji: 2010.03.10w


EGIPT |