toxicprotectedred listGREJ

Boletus satanas Lenz.

borowik szatański(Satan's Bolete)
Boletus satanas
01.09.2007, Góry Kaczawskie; znal. 070901.2a
copyright © by Marek Snowarski
Boletus satanas
Boletus satanas
Boletus satanas
Boletus satanas
Boletus satanas
Boletus satanas
Boletus satanas

owocnik (Fruitbody)

Boletus satanas
Kapelusz jasny, szary, srebrzystoszary, z oliwkowymi, brązowawymi plamami, ku brzegom także różowawy, zwłaszcza z wiekiem; duży, 100-250(300) mm średnicy, początkowo półkulisty, potem wypukły do płasko-wypukłego o nieregularnej powierzchni; powierzchnia gładka lub drobno zamszowata, w czasie suchej pogody może być spękana, wilgotna nieco lepka; skórka ściśle zrośnięta z miąższem, wystająca poza brzeg kapelusza; brzeg ostry, pofalowany.

space

Trzon silnie bulwiasto zgrubiały, 100-120 x 50-100 mm; w górze żółty, ku podstawie karminowo-czerwony, często tylko u podstawy ma taką barwę; w górnej części z siateczką żółtawą do czerwonawej.

space

Pileus light, grey, silver-grey, with olive, brownish spots, at margin also pinkish especially in age; big, 100-250(300) mm broad, at first hemispheric, in age convex to plano-convex with irregular surface; surface glabrous or finely tomentose, during dry weather becoming areolate, subviscid when moistened; pileipelis tightly connected with context, projecting beyond tubes; margin acute, undulating.
Pores at first yellow, soon red, paler orange-yellow to cap margin; bruising blue; tiny, up to 2 per mm. Tubes yellow, bruising blue when exposed, in age olive; cap context above tubes yellow; depressed at stipe; 10-30 mm long.
Stipe bulbous, 100-120 x 50-100 mm; upper part yellow, toward base carmine-red, sometimes only at the base red; upper part with yellowish to red reticulation.
Flesh whitish, in upper part yellowish, slowly bruising blue when cut; at first firm, then spongy; taste weak mild, smell weak, unpleasant, at older fruitbodies resembling carrion.

zarodniki (Spores)

Wysyp zarodników oliwkowo-brązowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, grubościenne, 10-15 x 4.5-6.5 µm.

Spore print olive-brown. Spores ellipsoid, smooth, thick walled, 10-15 x 4.5-6.5 µm.

występowanie

Jest to grzyb ciepłolubny i wapieniolubny. W Polsce bardzo rzadki. W Polsce jest gatunkiem chronionym (od 2014r.).

space

Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo i gromadnie, w prześwietlonych miejscach, pod bukami, dębami, grabami, na glebach wapiennych.

Summer-fall, solitary or gregarious in warm places, under beech and oaks, on calcareous soils.

wartość (Importance)

Trujący. Niedogotowany powoduje silne niedyspozycje żołądkowo-jelitowe. Dobrze ugotowany podobno daje się zjeść bez obawy. Wg. relacji odkrywcy stanowiska w Górach Kaczawskich jest on od lat zbierany i jedzony przez miejscową ludność. Jeden z napotkanych przeze mnie egzemplarzy ocalał przed zbieraczami tylko dzięki temu, że był silnie zaczerwiony. Po rozcięciu nożem zostały porzucone przez grzybiarza - poprzeczne cięcie trzonu widać na fotografiach znaleziska z 2005 roku. Drugi egzemplarz był bardzo stary, w stanie rozkładu.

Poisonous? Anyway not strongly toxic.

Boletus legaliae
B. legaliae
Boletus rhodoxanthus
B. rhodoxanthus
Podobne borowiki o czerwonych porach i siateczce na trzonie to:

space

Borowik purpurowy (Boletus rhodoxanthus) - wyróżnia się żółtym miąższem, wyraźnie siniejącym, trzon jest złotożółty z wyraźną purporowczerwoną siateczką, pory początkowo złotożółte, potem purpurowoczerwone;

space

Forma albinotyczna borowika szatańskiego (Boletus satanas) bywa podawana jako Boletus crataegii

There are many other Boletus species with red pores and reticulation on stipe: Boletus torosus has strongly bluing all parts of fruitbody; Boletus rhodoxanthus has yellow flesh, distinctly bluing, stipe gold-yellow with distinct purple-red reticulation, pores at first gold-yellow, then purple-red; Boletus legaliae (=B. splendidus ssp. splendidus) (1st photo. in this paragraph), all fruitbody more or less purple, pores from beginning purple, cap when young could be gray. Albinotic form of Satan's Bolete (Boletus satanas) is called also Boletus crataegii.

Podobnie zabarwiony kapelusz (ale z żółtymi porami także w wieku dojrzałym) mają: borowik żółtopory (Boletus calopus), borowik korzeniasty (Boletus radicans), borowik królewski (Boletus regius).
W tym miejscu jest okazja aby wspomnieć o Boletus lupinus. Przyjęło się interpretować go jako gatunek o cechach B. satanas ale z kapeluszem o tonach czerwonych do purpurowych, bez siateczki lub z bardzo słabą na trzonie żółtym, rzadko z czerwonym nalotem. Może jest to tylko forma B. satanas? Boletus lupinus jest też utożsamiany z Boletus splendidus (Breitenbach, Kranzlin) lub traktowany jako forma borowik szatański (Boletus satanas). Natomiast na planszy Friesa siateczka jest mocna i to do podstawy trzonu. Generalnie gatunki wokół B. satanas są rzadkie i trudne do zdefiniowania także pewnie wiele będzie się w ich systematyce jeszcze działo.

Simillar cap colour (but with yellow pores also in mature sporocarps) got: Boletus calopus, Boletus radicans, Butter Bolete (Boletus regius) (2nd, 3rd, 4th photo in this paragraph).
Small comment about Boletus lupinus. In practice this name is tied to specimens with B. satanas characters but with cap in red to purple tones and without reticulation or only weak, on yellow stipe, sometimes with red tint. Maybe it is only form of B. satanas? Boletus lupinus is also synonimised with Boletus splendidus (Breitenbach, Kranzlin in FoS) or treated as Satan's Bolete (Boletus satanas) form. It is interesting then on Fries figure of Boletus lupinus could be seen specimen with strong reticulation up to the stipe base. Generally speaking species around B. satanas are rare and difficult to identify so one may expect in the future some changes in their systematic.

Boletus erythropus
borowik ceglastopory (Boletus erythropus)
Mitologia borowika szatańskiego. Dla uniknięcia nieporozumień warto zauważyć, że w potocznym pojęciu mianem borowika szatańskiego, czy (najczęściej) po prostu szatana, określa się goryczaka żółciowego (Tylopilus felleus), ten ma różowe pory i bardzo gorzki smak. Dawniej podawano że goryczak żółciowy (Tylopilus felleus) powoduje silne niedyspozycje żołądkowo-jelitowe; obecnie przyjmuje się, że nie jest trujący tylko niejadalny z powodu gorzkiego smaku.

space

Generalnie w potocznym obiegu (czy to słownym, czy medialnym) panuje chaos nazewniczy. Nie ma szansy na precyzyjne wyrażenie myśli. Spotka się nawet takie kwiatki, jak w jednym z tygodników artykuł o borowiku szatańskim z fotografią goryczaka żółciowego i opisem będącym przemieszaniem cech obu gatunków.

wybrane znaleziska · selected collections

Boletus satanas
7f · 05 08 28 7
(Góry Kaczawskie)
Boletus satanas
5f · 07 09 01 2b
(Góry Kaczawskie)
Boletus satanas
7f · 07 09 01 2a
(Góry Kaczawskie)
znaleziska Boletus satanas na terenie Polski w rejestrze grzybów chronionych i zagrożonych (GREJ) — specyfikacja zapisów wg stanu na dzień 2014.10.20

• Oczekujące na przyjęcie:
· z podanym ATPOL: 170676 EF-15,

Zapisy w GREJ wg stanu na dzień 2014.10.20

170676 Boletus satanas; Widuchowa, pow. buski, woj. świętokrzyskie, EF-15; 12.08.2010; las grabowo-dębowy, na obrzeżu grabowego młodnika; na ziemi jeden owocnik; leg. Zbigniew Oziębło; det. Zbigniew Oziębło; eksykat: TAK, zostanie wysłany, tak, notatka: nie
uwagi:
fot. 361267 fot. 361268 fot. 361269 fot. 361270 fot. 361271

literatura · references
[5] [26III] [1] [49] [8] · baza „publikacje po 2000 r.”

Copyright © 2002-2014 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
wersja publikacji 20.10.2014.www · ostatnio zmieniana/last modified 27.08.2011 · została utworzona/was created 13.07.2002
Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Boletus_satanas.htm">borowik szatański - Boletus satanas - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>