| OwocnikFruitbody |  Kapelusz jasny, szary, srebrzystoszary, z oliwkowymi, brązowawymi plamami, ku brzegom także różowawy, zwłaszcza z wiekiem; duży, 100-250(300) mm średnicy, początkowo półkulisty, potem wypukły do płasko-wypukłego o nieregularnej powierzchni; powierzchnia gładka lub drobno zamszowata, w czasie suchej pogody może być spękana, wilgotna nieco lepka; skórka ściśle zrośnięta z miąższem, wystająca poza brzeg kapelusza; brzeg ostry, pofalowany.Pory początkowo żółte, szybko czerwone, jaśniejsze pomarańczowo-żółte ku brzegowi kapelusza; uciśnięte sinieją; bardzo drobne, do 2 na mm. Rurki żółte lecz szybko sinieją, z wiekiem oliwkowe; powierzchnia miąższu kapelusza nad rurkami żółta; przy trzonie wykrojone; 10-30 mm długości. Trzon silnie bulwiasto zgrubiały, 100-120 x 50-100 mm; w górze żółty, ku podstawie karminowo-czerwony, często tylko u podstawy ma taką barwę; w górnej części z siateczką żółtawą do czerwonawej. Miąższ białawy, w górze żółtawy, na cięciu słabo błękitnieje; początkowo zwarty, potem gąbczasty. Smak łagodny, zapach słaby, nieprzyjemny, u starych okazów przypomina padlinę. Pileus light, grey, silver-grey, with olive, brownish spots, at margin also pinkish especially in age; big, 100-250(300) mm broad, at first hemispheric, in age convex to plano-convex with irregular surface; surface glabrous or finely tomentose, during dry weather becoming areolate, subviscid when moistened; pileipelis tightly connected with context, projecting beyond tubes; margin acute, undulating. Pores at first yellow, soon red, paler orange-yellow to cap margin; bruising blue; tiny, up to 2 per mm. Tubes yellow, bruising blue when exposed, in age olive; cap context above tubes yellow; depressed at stipe; 10-30 mm long. Stipe bulbous, 100-120 x 50-100 mm; upper part yellow, toward base carmine-red, sometimes only at the base red; upper part with yellowish to red reticulation. Flesh whitish, in upper part yellowish, slowly bruising blue when cut; at first firm, then spongy; taste weak mild, smell weak, unpleasant, at older fruitbodies resembling carrion. | |||||
| ZarodnikiSpores | Wysyp zarodników oliwkowo-brązowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, grubościenne, 10-15 x 4.5-6.5 µm. Spore print olive-brown. Spores ellipsoid, smooth, thick walled, 10-15 x 4.5-6.5 µm. | |||||
| Występowanie | Jest to grzyb ciepłolubny i wapieniolubny. W Polsce bardzo rzadki. Jego stanowisko zostało znalezione w buczynach storczykowych Gór Kaczawskich w 1998 [Narkiewicz, Czesław; 2000; Przyroda Sudetów Zachodnich, T.3; Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze i Zachodniosudeckie Towarzystwo Przyrodnicze]; można spróbować poszukiwań na innych, ciepłych stanowiskach na wapieniu na południu Polski. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo i gromadnie, w prześwietlonych miejscach, pod bukami, dębami, grabami, na glebach wapiennych. Summer-fall, solitary or gregarious in warm places, under beech and oaks, on calcareous soils. VIII3:05; IX1:07; IX3:97; X2:09; | |||||
| WartośćImportance | Trujący. Niedogotowany powoduje silne niedyspozycje żołądkowo-jelitowe. Dobrze ugotowany podobno daje się zjeść bez obawy. Wg. relacji odkrywcy stanowiska w Górach Kaczawskich jest on od lat zbierany i jedzony przez miejscową ludność. Jeden z napotkanych przeze mnie egzemplarzy ocalał przed zbieraczami tylko dzięki temu, że był silnie zaczerwiony. Po rozcięciu nożem zostały porzucone przez grzybiarza - poprzeczne cięcie trzonu widać na fotografiach znaleziska z 2005 roku. Drugi egzemplarz był bardzo stary, w stanie rozkładu. Poisonous? Anyway not strongly toxic. | |||||
| UwagiRemarks |
Podobne borowiki o czerwonych porach i siateczce na trzonie to: Boletus torosus o intensywnie siniejących wszystkich partiach owocnika; borowik purpurowy (Boletus rhodoxanthus) - wyróżnia się żółtym miąższem, wyraźnie siniejącym, trzon jest złotożółty z wyraźną purporowczerwoną siateczką, pory początkowo złotożółte, potem purpurowoczerwone; borowik LeGalovej (Boletus legaliae) (=B. splendidus ssp. splendidus), caly owocnik mniej lub bardziej purpurowo zabarwiony, pory od początku purpurowe, kapelusz początkowo może być szary. Forma albinotyczna borowika szatańskiego (Boletus satanas) bywa podawana jako Boletus crataegii There are many other Boletus species with red pores and reticulation on stipe: Boletus torosus has strongly bluing all parts of fruitbody; Boletus rhodoxanthus has yellow flesh, distinctly bluing, stipe gold-yellow with distinct purple-red reticulation, pores at first gold-yellow, then purple-red; Boletus legaliae (=B. splendidus ssp. splendidus) (1st photo. in this paragraph), all fruitbody more or less purple, pores from beginning purple, cap when young could be gray. Albinotic form of Satan's Bolete (Boletus satanas) is called also Boletus crataegii.
Podobnie zabarwiony kapelusz (ale z żółtymi porami także w wieku dojrzałym) mają: borowik żółtopory (Boletus calopus), borowik korzeniasty (Boletus radicans), borowik królewski (Boletus regius). Simillar cap colour (but with yellow pores also in mature sporocarps) got: Boletus calopus, Boletus radicans, Butter Bolete (Boletus regius) (2nd, 3rd, 4th photo in this paragraph). | |||||
| UwagiRemarks |
In Poland the name Satan's Bolete is given to Tylopilus felleus; the Satan's Bolete (Boletus satanas) could not be found because it needs more warm localities, starting in south Czech Republic. It is also possible that this common name is given to any Boletes with red pores. | |||||
| W publikacjach po 2000 r. | Boletus satanas Lenz - Basidiomycota Flisińska 2004, Narkiewicz 2000, Brzeg i Wika 2007, | |||||
| Literatura (REFERENCES) | Gumińska B., Wojewoda W., 1983 - Grzyby i ich oznaczanie. p.281 [5] Breitenbach J., Kraenzlin F., 1991 - Fungi of Switzerland 3 - Boletes & Agarics 1st part n.20 [26III] Gerhardt, E., 1995 - Przewodnik grzyby. p.58 [1] Hagara, L., Antonin, V., Baier, J., 1999 - Houby. p.347 [49] Dermek A., Pilat A., 1991 - Poznajemy grzyby. n.126 [8] | |||||
| W Internecie (LINKS) | Lista (16) linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w wersji profesjonalnej; tutaj użyj linku w tytule tego bloku aby je odszukać. List of (16) external links available in professional version; here use link on the left to locate it. | |||||
| Fotografie 1:1 (Natural size photographs) |
Strona z fotografiami sprowadzonymi do naturalnego rozmiaru (skala 1:1) dostępna tylko w wersji profesjonalnej Page of natural size photographs (scale 1:1) availlable in professional version |
| Wybrane znaleziska. Kliknij na miniaturkę aby zobaczyć tablicę wszystkich fotografii: Selected collections. Click on small photo to see all pictures: | ||||
|
