Boletaceae

borowikowate

na stronie — Uwagi (Remarks) · klucz

uwagi (Remarks)

Należą tu najchętniej i najczęściej zbierane grzyby jadalne: prawdziwki, podgrzybki, maślaki i koźlarze. Wśród grzybów z rurkowym hymenoforem, występujących w Polsce, nie ma gatunków silnie trujących po ugotowaniu, usmażeniu lub uduszeniu. Niejadalne grzyby rurkowe mogą jednak zepsuć smak potrawy lub wywołać zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

space

Wszystkie borowikowate to grzyby mikoryzowe. Poszczególne gatunki mogą być związane z kilkoma gatunkami drzew (borowiki, podgrzybki) lub cechują się ścisłą specjalizacją i występują pod ściśle określonymi gatunkami drzew (koźlarze, maślaki).

Typowe grzyby kapeluszowe z rurkami
Typical mushrooms with pores, with stipe and cap

Borowik (Boletus)
przedstawiciele tego rodzaju mają zwykle masywne owocniki ze zgrubiałym trzonem; kapelusz jest suchy, ewentualnie nieco lepki u młodych i w czasie wilgotnej pogody; powierzchnia trzonu często z siateczką lub punkcikami; miąższ u części gatunków niebieszczeje w kontakcie z powietrzem; pory żółte do ciemnoczerwonych; do tego rodzaju zalicza się kilkanaście gatunków
Boletus usually have massive shape with clavate stipe; pileus surface is dry or slightly viscid when wet; stipe surface usually with net or dots; flesh bruising blue or unchanging; pores yellow to dark red; to this genus belong over 20 European species

Boletus edulis (borowik szlachetny)

najbardziej poszukiwany grzyb jadalny, pospolity, występuje w lasach różnego typu od lata do późnej jesieni
most wanted edible wild mushrom, very common, grows in different types of forests from summer till late fall

Boletus reticulatus (borowik usiatkowany)

zwykle nieodróżniany od powyższego, dość częsty, owocuje wcześniej, późną wiosną i na początku lata w lasach liściastych, w parkach
often mistaken with previous specie, quite common, grows from late spring and in summer in decidious forests, in parks

Boletus erythropus (borowik ceglastopory)

najpospolitszy "kolorowy" borowik o czerwonych porach i siniejącym miąższu, jadalny i wielu przysięga się, że smaczny
common colourfull bolete with red pores and bruising blue flesh; edible and many claims that tasty

Boletus luridus (borowik ponury)

częsty, podobny do powyższego ale nie należy go jadać, gdyż może spowodować niedyspozycje żołądkowe
common, simillar to previous specie; should not be eaten because could cause gastric problems

Boletus (pozostałe borowiki) »32
pozostałe gatunki borowików, w tym liczne o kolorowym ubarwieniu, są rzadkie lub bardzo rzadkie
other bolete species are rare or very rare, among them are many beauty coloured species

podgrzybki (Xerocomus)
podgrzybki bywają czasem zaliczane do borowików, odróżniają się od nich mniej masywną budową, cylindrycznym trzonem i szorstkimi zarodnikami (na granicy rozdzielczości mikroskopu świetlnego lub poza nią)
some authors synonimize this genus with Boletus; differ by less massive habit, not clavate stipe and slightly rough spores (barely visible in light microscopy)

Xerocomus badius (podgrzybek brunatny)

pospolity i wysoko ceniony, większość grzybów sprzedawanych przy drogach to ten gatunek (obok prawdziwka, kurek, zielonek), rośnie w lasach różnego typu, wyróżnia go ciemnobrązowy kapelusz o powierzchni lepkiej w stanie uwilgotnionym, jest nieco podobny do prawdziwka ale ma trzon bez siateczki na powierzchni
common, collected for table, grows in different types of forest; differs from other Xerocomus member with brown, slimy when wet pileus surface, resemble borowik szlachetny (Boletus edulis) but differs with lack of reticulation on stipe surface

Xerocomus chrysenteron (podgrzybek złotopory [podgrzybek złotawy])

chyba najczęstszy grzyb jadalny w naszych lasach, spotkamy go we wszystkich typach lasów, większość nim pogardza choć moje zdanie jest inne; jest szereg gatunków podobnych do podgrzybka złotawego i nie odróżnianych przez zbieraczy grzybów; typowy charakteryzuje się brązowym kapeluszem, w wieku dojrzałym o spękanej powierzchni i czerwonym zabarwieniem miąższu w miejscach spękań
most common eatable wild mushroom in Polish forests but of low quality, grows in decidious and coniferous woods; there are few species around X. chrysenteron difficult to differentiate, the type is characterised by brown pileus surface, cracked in age with reddish context visible

Xerocomus subtomentosus (podgrzybek zajączek)

nieczęsty, wyrasta we wszystkich typach lasów, jest cała grupa gatunków podobnych do podgrzybka zajączka i nie odróżnianych przez zbieraczy grzybów; typowy charakteryzuje się mniej lub bardziej oliwkowym zabarwieniem kapelusza i złotożółtymi porami
not common, grows in different types of forests; there is a group of sepecies around X. subtomentosus, difficult to differentiate; the type is characterised by olive tones of pileus surface and golden-yellow pores

Xerocomus (pozostałe podgrzybki) »10
inne podgrzybki, w tym chroniony podgrzybek pasożytniczy i grupa podgrzybków o czerwono zabarwionym kapeluszu
other Xerocomus members, among them parasitic podgrzybek tęgoskórowy (Xerocomus parasiticus) and group of Xerocomus with more or less read cup

inne duże grzyby podobne do borowików
other big mushrooms with pores of boletoid habit

Tylopilus felleus (goryczak żółciowy)

bardzo pospolity; zwany potocznie szatanem, jest łudząco podobny do jasnego prawdziwka, odróżnia się różową barwą rurek, takim też wysypem zarodników, a przede wszystkim bardzo gorzkim smakiem miąższu
very common, it is looks alike of paler forms of borowik szlachetny (Boletus edulis) but differs with rose pores and spore print, its taste is very bitter

Porphyrellus porphyrosporus (grzybiec purpurowozarodnikowy)

duży grzyb rurkowy rozmiarów prawdziwka; ma ciemnoszare do brudnooliwkowych pory i brązowopurpurowy wysyp zarodników; dość często spotykany na podgórzu
common in mountain forests, has darkg ray to dark olive pores and purple-brown sporeprint

Pulveroboletus lignicola (złotak czerwonawy) (=Buchwaldoboletus lignicola)

maślaki (Suillus)
maślaki mają zwykle lepki kapelusz, część gatunków ma trzon z pierścieniem
representant of this genus usually has viscid cap, some species got ring

Suillus grevillei (maślak żółty)

pospolity i chętnie zbierany; rośnie zawsze pod modrzewiem, ma pierścień i żółto zabarwiony lepki kapelusz
common and collected; always under Larix, has ring and yellow wiscid cap

Suillus luteus (maślak zwyczajny)

pospolity i często zbierany; zawsze pod sosnami dwuigielnymi, ma pierścień i brązowo zabarwiony lepki kapelusz
common and collected for a table; always under 2-needle pines, has ring and brown viscid cap

Suillus variegatus (maślak pstry)

nieczęsty, pod sosnami dwuigielnymi, nie ma pierścienia i ma nietypowo dla maślaków suchy kapelusz
not common; under 2-needle pines; lack of ring, got untipical dry cap surface

Suillus bovinus (maślak sitarz)

bardzo czesty, ma gąbczasty, elastyczny miąższ nie zachęcający do konsumpcji; pod sosnami, bez pierścienia
very common, because of spongy, elastic flesh not good for table; under 2-needle pines, lack of ring

Suillus (inne maślaki) »13
zobacz też inne maślaki
see also other Suillus species

Chalciporus piperatus (maślaczek pieprzowy)

do rodzaju maślaczek (Chalciporus) należy kilka gatunków drobnych grzybów, o pomarańczowych lub karminowych porach, z których często spotyka się maślaczka pieprzowego (Chalciporus piperatus) o palącym smaku
in genus maślaczek (Chalciporus) belongs few small size species with orange to karmin-red pores; relatively common is maślaczek pieprzowy (Chalciporus piperatus) which has hot taste

Boletinus cavipes (borowiczak dęty [borowiec dęty])

ma pusty trzon, powierzchnia kapelusza z kosmkami
hollow stipe, pileus surface with fibrillous scales

koźlarze (Leccinum)
koźlarze wyróżnia włóknisty trzon, pokryty łuseczkami, często ciemnymi, pory zwykle są szarawe do brudnobrązowych
Leccinum genus members has tought, fibryllous stipe flesh, stipe surface with scalles, often dark coloured, pores usually gray do brownish

Leccinum scabrum (koźlarz babka)

często spotykany, zawsze pod brzozami, kapelusz orzechowobrązowy, miąższ na przekroju ma niezmienny, jeśli ulega przebarwieniu to inne podobne do niego gatunki
very common; always under birch, pileus yellowish-brown, flesh unchanging, if changing when cut see other simillar species

Leccinum aurantiacum (koźlarz czerwony)

częsty, zawsze pod topolą osiką, jeden w wielu czerwonych koźlarzy, wyróźniają go długo białe łuseczki na trzonie i czerniejący miąższ
common, always with Populus tremula, from other red cap Leccinum species differs with not dark for long time scales on stipe surface and blackening flesh when cut

Leccinum versipelle (koźlarz pomarańczowożółty)

częsty, zawsze pod brzozą, inny reprezentant czerwonych koźlarzy, wyróźniają go od początku czarne łuseczki na trzonie, czerniejący miąższ, u podstawy zielononiebieskawy
common, always with birch, other representant of red cup Leccinum species; has from begining black scales on stipe surface, blackening flesh when cut, at stipe base greenish-blue, cyan spots

Leccinum carpini (koźlarz grabowy)

częsty ale zawsze pod grabami, na nierówną powierzchnię kapelusza, miąższ szybko fioletowieje i czernieje
common under hornbeam, has inregullar pileus surface, flesh when cut quickly becoming black-violet

Leccinum (inne koźlarze) »22
rodzaj wyjątkow liczny, w ostatnio wyróżnia się ponad 30 gatunków, więcej o tym na kolejnych stronach
to Leccinum genus belongs over 30 European species, see more on Leccinum page

występują w Polsce dwa gatunki z rodzaju piaskowiec (Gyroporus), obydwa nie są częste; charakteryzują się białawymi rurkami, komorowatym trzonem i jasnokremowym wysypem zarodników
in Poland could be found two Gyroporus species; they are characterised with whitis pores, stipe with cavities and creme spore print

Gyroporus castaneus (piaskowiec kasztanowaty)

ma niezmienny miąższ i ciemny kapelusz
has unchanging flesh and dark brown cap

Gyroporus cyanescens (piaskowiec modrzak)

miąższ sinieje na przekroju; kapelusz jasny
has bruising blue flesh and pale cap

Gyrodon lividus (lejkoporek olszowy [zębiak siny])

rzadki, charakteryzuje się bardzo krótkimi rurkami (2-4 mm) silnie zrośniętymi z kapeluszem; wyrasta w miejscach wilgotnych, pod olszami
rare; is well characterised with very short tubes (2-4 mm) which are not separable from pileus; grown gregarious in wet places under Alnus

Strobilomyces strobilaceus (szyszkowiec łuskowaty)

ma odstające łuski na kapeluszu i czerwieniejący-czerniejący miąższ
is well characterised with its massive scales on pileus surface; flesh bruising reddish then blackening

Phylloporus pelletieri (poroblaszek żółtoczerwony)

hymenofor w postaci blaszek z licznymi łącznikami - przejściowy pomiędzy blaszkami a rurkami; rzadko w lasach iglastych i mieszanych
hymenophore with lammeles partially connected like big pores; rare in coniferous and mixed forests

Zobacz też przegląd systematyczny rzędu borowikowce (Boletales)
See also systematic review of borowikowce (Boletales)

literatura · references

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Boletaceae.htm">borowikowate - Boletaceae - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>