hełmówka jadowita


Galerina marginata (Batsch) Kühner (1935)
hełmówka jadowita (hełmówka obrzeżona)

syn. Galerina unicolor (Vahl) Singer (1936); syn. Galerina autumnalis (Peck) A.H. Sm. & Singer (1964); syn. Galerina unicolor sensu auct. mult. = Galerina praticola


Galerina marginata
pokrój / habit; 08.10.2005, Slovakia, Strazovske vrchy Mts., Domanizska Lehota, valley Hodon (DOM1, Q6977c); znal. 051008.17
Copyright © by Marek Snowarski
Galerina marginata
kapelusz i pierścień / pileus, annulus; 08.10.2005, Slovakia, Strazovske vrchy Mts., Domanizska Lehota, valley Hodon (DOM1, Q6977c); znal. 051008.17
Copyright © by Marek Snowarski
Galerina marginata
blaszki i trzon / lamellae and stipe; 08.10.2005, Slovakia, Strazovske vrchy Mts., Domanizska Lehota, valley Hodon (DOM1, Q6977c); znal. 051008.17
Copyright © by Marek Snowarski

OwocnikFruitbody   Kapelusz higrofaniczny, wilgotny ochrowobrązowy do ciemnobrązowego, czerwonawobrązowego, suchy żółtobrązowy; (10)15-25(40) mm średnicy, początkowo półkulisty, wypukły z wiekiem płaski, w centrum z zagłębieniem lub szerokim garbkiem; powierzchnia gładka, sucha, matowa lub nieco lśniąca; w młodości przy brzegu z włókienkami osłony; brzeg równy, ostry, wilgotny nieco prześwitująco prążkowany.
  Blaszki jasnobrązowe, z wiekiem czerwonawobrązowe; szerokie, przy trzonie wykrojone ząbkiem i szeroko przyrośnięte; ostrze biało oprószone.
  Trzon żółtobrązowy do ciemnobrązowego; 25-60 x 1.5-5 mm, równogruby, pełny, z wiekiem pusty; pierścień włóknisty lub ±błoniasty, zwisający, nietrwały, białawy, zwykle brązowo zabarwiony przez zarodniki; powierzchnia poniżej pierścienia wyraźnie biało kłaczkowato-włóknista na brązowym tle, powyżej pierścienia biało ziarnista na ochrowym tle.
  Miąższ jasnoochrowy do brązowego, cienki; zapach i smak mączne, łagodne. Lepiej nie wykonywać próby smakowej bo grzyb silnie trujący.
  Wysyp zarodników rdzawobrązowy.
  Pileus hygrophanous, when moist ochre-brown to dark brown, reddish-brown, dry yellow-brown; (10)15-25(40) in diameter, initially hemispherical, convex with age plane, depressed or otherwise broadly umbonate; surface smooth, dry, dull or slightly glossy; when young with velar fibrils at the margin; margin entire, acute, when moist somewhat translucent-striate.
  Lamellae light brown, with age reddish-brown; broad, at the stipe notched and adnate; edge white tomentose.
  Stipe yellow-brown to dark brown; 25-60 x 1.5-5 mm, equal, solid, hollow with age; the ring fibrous or membranous, pendant, fleeting, off-white, usually brown coloured by spores; surface below the ring distinctively white floccose-fibrillose on brown background, above the ring white granular on ochre background.
  Flesh light ochre to brown, thin; smell and taste farinaceous, mild. Better not attempt a palatability testing as the fungus is strongly poisonous.
  Spore print rusty-brown.
Cechy mikroskopoweMicro Zarodniki migdałowate, umiarkowanie brodawkowane, z wyraźną łysinką (suprahilar plage), 8.5-10 × 5-5.5 µm [102], 7.7-10.6 × 4.7-6.5 µm [26V], 8-11 × 5-6.5 µm [106].

Cheilocystydy butelkowate lub wrzecionowate, 45-70 x 8-16 µm [102]; pleurocystydy nieliczne, podobne lecz nieco większe [26V].

Skórka kapelusza ze słabo rozwiniętą warstwą śluzowaciejących strzępek (ixocutis).

Spores ellipsoid do ovate, moderately verrucose, with plage, -10.5 x 5-5.5 µm [102]) . Cheilocystidia lagegeniform to fusiform, 30-60 x 8-18 µm; pleurocystidia not abundant, simillar but bigger.

Występowanie   Częsta. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo, częściej w grupach lub prawie w wiązkach, na rozkładającym się drewnie drzew iglastych (te z drzew liściastych należą do innych podobnych gatunków [26V]), także na trocinach, zżynkach i pniakach oraz na zagrzebanym drewnie.
  Common. Summer-fall, solitary, gregarious or semiclustered, on dead conifer wood (on hardwood are other Galerina species [26V]), on sawdust, wood chips, stumps or buried wood.
VIII3:05; IX1:89; X1:05;
WartośćImportance   Śmiertelnie trująca o toksynach analogicznych do muchomora sromotnikowego (Amanita phalloides).
  Deadly poisonous. Of toxicity the same as Death Cap (Amanita phalloides).
Kuehneromyces mutabilis
Kuehneromyces mutabilis
Kuehneromyces mutabilis
  Możliwość pomylenia silnie trującej hełmówki jadowitej (Galerina marginata) z łuskwiakiem jadalnym (Kuehneromyces mutabilis) jest groźna dla grzybiarzy. Łuskwiak jadalny ma poniżej strefy pierścieniowej na trzonie łuseczkowatą a nie włókienkowatą powierzchnię. Jego blaszki są krótko zbiegające po trzonie. Owocniki ma nieznacznie masywniejsze. Jego zarodniki są gładkie, z wyraźną porą rostkową, cystydy nie wyróżniają się. Drugie źródłem fatalnych pomyłek może być mylenie przez poszukujących halucynogennych nadrzewnych łysiczki (Psilocybe) z grupy łysiczka czeska (Psilocybe bohemica). To bardzo rzadkie grzyby a ich odróżnienie wymaga dużej biegłości mykologicznej.
  A fatal mistake can be made by those collecting edible Kuehneromyces mutabilis. Kuehneromyces differs in that the surface of the stipe below annular zone is squamulose and not fibrillose. Gills are short decurrent. Fruitbodys slightly more robust and usually grows clustered. Its spores are smooth, with distinct germ pore, cystidia indistinct. Collectors of wood-inhabitant hallucinogenic Psilocybe from Psilocybe bohemica group can also fall a prey to fatal mistakes. They are rare and belong to robust LBM (little brown mushrooms) group. One must have great mycological practice to recognize species in this group.
UwagiRemarks
Galerina autumnalis
G. autumnalis
  Na drewnie liściastym rośni też podobna hełmówka jesienna (Galerina autumnalis), wyróżnia się zżelatynowaną skórką kapelusza i podłożem na którym wyrasta, poza tym bardzo podobna i często synonimizowana z hełmówką obrzeżoną (Galerina marginata). Egzemplarze hełmówki obrzeżonej (Galerina marginata) rosnące na drewnie liściastym są też ujmowane pod nazwą Galerina unicolor.
  Podobna Galerina praticola wyrasta wśród mchów na wilgotnych terenach trawiastych.
  On deciduous wood can be also found a similar Galerina autumnalis, distinguished by gelatinized cuticle of the cap and the substrate on which it grows, otherwise it is very similar and often considered synonymal with Galerina marginata. Specimens Galerina marginata growing on hardwood are also included taxonomically under the name Galerina unicolor.
  Similar Galerina praticola can be found in the moss on waterlogged grasslands.
W publikacjach po 2000 r. Galerina marginata (Batsch) Kuhner - Basidiomycota
synonimy: Agaricus marginatus Batsch, Pholiota marginata (Batsch) Quel.
Flisińska 2004, Szkodzik 2005, Ławrynowicz i in. 2002, Flisińska 2000, Bujakiewicz 2004, Zieliński i in. 2007, Wojewoda i in. 2004, Flisińska 2000a, Friedrich i Orzechowska 2002, Mleczko 2004, Lisiewska 2004, Wilga 2004b, Komorowska 2000, Łuszczyński 2007, Łuszczyński 2008, Ronikier 2009, Wojewoda 2008, Wilga 2000b, Kujawa 2009,
Literatura (REFERENCES) Horak, E. 2005. - Röhrlinge und Blätterpilze in Europa. p.466 [102]
Breitenbach J., Kraenzlin F., 2000 - Fungi of Switzerland 5 - Cortinariaceae n.417 [26V]
Hagara, L., Antonin, V., Baier, J., 1999 - Houby. p.305 [49]
Watling R., Gregory N.M, Orton P.D. 1993 - British Fungus Flora. Agarics and Boleti. 7. Cortinariaceae p.p.: Galerina, Gymnopilus, Leucocortinarius, Phaeocollybia, Phaeogalera, Phaeolepiota, Phaeomarasmius, Pleuroflammula, Rosites & Stagnicola. p.51 [69]
Bon, M., 1991 - Cle monographique des especes galero-naucorioides p.42 [106]
W Internecie (LINKS) Lista (11) linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w wersji profesjonalnej; tutaj użyj linku w tytule tego bloku aby je odszukać.
List of (11) external links available in professional version; here use link on the left to locate it.
Fotografie 1:1
(Natural size photographs)
Strona z fotografiami sprowadzonymi do naturalnego rozmiaru (skala 1:1) dostępna tylko w wersji profesjonalnej
Page of natural size photographs (scale 1:1) availlable in professional version
Inne fotografie
Additional photographs
Galerina marginata
pokrój / habit; 21.08.2005
Copyright © by Darek Karasiński
Galerina marginata
pokrój / habit; 21.08.2005
Copyright © by Darek Karasiński
Galerina marginata
pokrój / habit; 21.08.2005
Copyright © by Darek Karasiński


Wybrane znaleziska. Kliknij na miniaturkę aby zobaczyć tablicę wszystkich fotografii:
Selected collections. Click on small photo to see all pictures:
Galerina marginata

05 10 08 - 12 - 3 fot.
(Slovakia, Strazovske vrchy Mts., Domanizska Lehota, valley Hodon (DOM1, Q6977c))

Galerina marginata

05 10 08 - 17 - 3 fot.
(Slovakia, Strazovske vrchy Mts., Domanizska Lehota, valley Hodon (DOM1, Q6977c))



Copyright © 2003-2008 by Marek Snowarski
Ostatnia zmiana/MODIFIED: 05.04.2008 (utworzona/CREATED 20.02.2003) | Zobacz też rośliny naczyniowe Polski, atlas roślin
Wersja publikacji: 2010.03.10w


praca |