Coprinus

czernidłak

na stronie — Budowa owocnika · Występowanie · Wartość (Importance) · klucz

budowa owocnika

Owocniki przeważnie krótkotrwałe. Kapelusz średnicy od kilku mm do 8 cm. Owalny lub walcowaty, u dojrzałych owocników bywa rozpostarty i promieniście pęka. Barwy białej, białawej, szarej, brązowej. Bruzdowany. Cienkomięsisty do błoniastego. U większości gatunków blaszki wąskie, wąsko przyrośnięte do wolnych. Barwy początkowo białej, następnie u większości gatunków fioletoworóżowej, wkrótce potem brązowoczarnej lub czarnej. Gdy dojrzeją przeważnie rozpływają się w czarną maź w procesie autolizy, rozkład postępuje od brzegów kapelusza ku środkowi. Dotyczy to większości gatunków ale z wyjątkami jak: C. disseminatus, C. hemerobius, C. plicatilis, C. lagopus. Trzon długi i smukły. Zwykle bardzo kruchy. Pusty w środku. Czasami pozostaje na nim pierścień utworzony z resztek osłony. Miąższ cienki i bardzo kruchy. Wysyp zarodników czarny lub czarnobrązowy. Zarodniki u większości gatunków gładkie, rzadziej szorstkie, z wyraźną porą rostkową.

występowanie

W Europie występuje ponad 100 (80,90) gatunków. Saprofity. Rosną pojedynczo lub w skupieniach na żyznej, nawiezionej ziemi, dużo gatunków wyrasta bezpośrednio na nawozie, niewiele na rozkładającym się drewnie lub na węglu drzewnym. Owocniki rozwijają się szybko i są krótkotrwałe.

wartość (Importance)

Młode owocniki niektórych gatunków są jadalne. Choć i wtedy spożyte z alkoholem wywołują zatrucie.

Klucz do Coprinus (czernidłak)

Klucz oparty o podział zaprezentowany w

Michael, Hennig, Kreisel, 1979-84, Handbuch fur Pilzfreunde.

gatunek

cechy charakterystyczne

śr.kap. [mm]

występowanie

1. Owocnik bez osłony. Kapelusz nagi lub drobno oprószony.

1.1. Kapelusz nagi. Pofałdowany i rowkowany. Sekcja Hemerobii.

Coprinus miser
Kapelusz cielistobrązowy z rudym środkiem.

1-3

na nawozie krowim, końskim, na pastwiskach, drogach, w miejscu składowania obornika; 7-8

Coprinus hemerobius
Kapelusz ochrowożółtawy.

10- 15

na drogach leśnych, łąkach, pastwiskach; dość rzadki
5-9

Coprinus plicatilis (czernidłak fałdowany [czernidłak ozdobny])

Kapelusz żółtobrązowy z czerwono-brązowawym garbkiem. Szczyt trzonu rozszerzony tworzy krążek do którego są przyrośnięte blaszki.

20 - 40

na ziemi; na terenach trawiastych, w lasach liściastych; częsty,
w grupach
5-8(11)

1.2. Kapelusz delikatnie omszony lub oszroniony. Przyczyną tego są umieszczone w skórce kapelusza cystydy, których obecność jest szczególnie wyraźna u młodych owocników. Sekcja Setulosi

1.2.1. Wyrastają na nawozie. Owocniki bardzo krótkotrwałe.

Coprinus ephemerus
Kapelusz cynamonowobrązowy.

10-20w

na oborniku krowim i końskim, na nawiezionych polach, w hodowlach pieczarek; pospolity
1-12

Coprinus congregatus

Kapelusz ochrowobrązowawy, następnie szary z cielisto zabarwionym bladym wierzchołkiem.

-30w

na nawozie; w wiązkach

1.2.2. Wyrasta na węglu drzewnym. Powoli się rozkłada. Zarodniki po 3 w worku.

Coprinus angulatus (czernidłak kanciastozarodnikowy)

Kapelusz brązowy do czerwonobrązowego.

10-25w

na węglu drzewnym

1.2.3. Wyrastają na ziemi. Powoli lub wcale nie rozpływają się. Zarodniki owalne.

Coprinus disseminatus (czernidłak gromadny)

Kapelusz w kształcie klosza. Jasno ochrowy, potem szary. Nie rozpływający się.

10-20w

na ziemi przy pniach drzew liściastych i martwych pniakach; pospolity
owocuje masowo po kilkaset egzemplarzy, ale nie w wiązkach, z jednego pnia kilka rzutów w ciągu roku
5-9

Coprinus silvaticus Peck.
Kapelusza ciemno cynamonowobrązowy do rdzawobrązowego. Może być mylony z C. micaceus chociaż nie ma błyszczących ziarenek na kapeluszu.

20-40w
50-60

w lasach i ogrodach przy drewnie, na rozkładającym się drewnie i na ziemi nad zagrzebanym drewnem; dość częsty
4-8

Coprinus impatiens
Kapelusz barwy cielistej. Gdy suchy białawej. Nie rozpływa się.

10-30w
20w

lasach liściastych; 8-11

2. Młode owocniki z osłoną. Kapelusz pokryty kosmkami, łuseczkami, błyszczącymi ziarenkami itp.

2.1. Osłona mączysta. Nigdy nie błyszcząca. Zbudowana z zaokrąglonych komórek. Sekcja Vestiti.

2.1.1. Trzon ze skórzastym, dość trwałym pierścieniem.

Coprinus ephemeroides

Kapelusz szarawy, prawie szklisty. Wierzchołek jasno ochrowy.

1-5

na nawozie krowim i końskim; dość częsty
4-8

2.1.2. Trzon bez pierścienia. Wyrastają na nawozie.

2.1.2.1. Trzon nagi. Komórki osłony gładkie.

Coprinus niveus

Kapelusz biały okryty gęstymi mączystymi resztkami osłony.

20-40

bezpośrednio na nawozie krowim lub końskim, pastwiska, wybiegi; częsty
pojedynczo
7-11

Coprinus cordisporus Gibbs.
Kapelusz szary do brązowawego. Powierzchnia początkowo mączysto-ziarenkowata, wkrótce naga.

5-10

2.1.2.2. Trzon delikatnie owłosiony. Komórki osłony korzeniokształtne.

Coprinus tuberosus
Podstawa trzonu często kosmkowo owłosiona, korzeniasta i zazwyczaj wyrastająca ze skleroty.

5-10w

w ogrodach na nawiezionej ziemi, na nawozie krowim i końskim, w stajniach i oborach; częsty
8-9

Coprinus narcoticus

Trzon bez owłosionej podstawy, nie korzeniasty i nie wyrastający ze skleroty. Zapach nieprzyjemny.

10-30

na rumowiskach i polach uprawnych; rzadki

2.2. Osłona z błyszczących ziarenek, w postaci igiełek lub ostających kłaczków lub łusek. Sekcja Micacei.

2.2.1. Osłona z błyszczących ziarenek. Zbudowana z kulistych komórek. Wyrastają w wiązkach na kłodach i pniach.

Coprinus micaceus (czernidłak błyszczący)

Osłona w odcieniach ochrowobrązowych. Trzon ze szczecinkami. Wysyp zarodników ciemnobrązowy.

20-40

na spróchniałym drewnie, na ziemi nad zagrzebanym drewnem, w lasach, parkach i ogrodach; częsty
w dużych wiązkach
5-11

Coprinus saccharinus
Osłona czysto biała. Trzon bez szczecinek. Wysyp zarodników czarny.

2.2.2. Osłona zbudowana z odstających włóknistych, szpiczastych łusek z błyszczącymi ziarenkami u podstawy.

2.2.2.1. Wysyp zarodników brązowy.

Coprinus xanthothrix (czernidłak żółtołuseczkowy [czernidłak delikatny])

Długi trzon. Kapelusz kremowy

25-45

na ziemi w żyznych lasach liściastych, na ściółce w pobliżu zbutwiałych resztek drewna; częsty
w grupach po kilka sztuk
6-

Coprinus domesticus
Masywne owocniki o kremowych kapeluszach.

Coprinus radians
Masywne owocniki o żółtobrązowych kapeluszach. Wierzchołek orzechowobrązowy. Tworzy gęstą rdzawobrunatną grzybnię pokrywającą opadłe gałązki.

2.2.2.2. Wysyp zarodników czarny. Osłona filcowato-kłaczkowata, żółtawobiała.

Coprinus flocculosus DC.: Fr. ([rostupidnus E.C.Hansen])

Kapelusz kloszowo-stożkowaty, kremowobiały.

10-30w

nawieziona ziemia, doniczki

2.3. Osłona włóknista lub przyrośnięte łuski.

2.3.1. Na trzonie lub u jego podstawy skórzasty pierścień (u nikłych owocników wyrastających na nawozie, porównaj też 2.1.1.) lub trzon ze skórzastą pochwą.

Coprinus comatus (czernidłak kołpakowaty)

Kapelusz biały, od krawędzi przybierający barwę fioletoworóżową do czarnej i rozpływający się.

50-120w
30-60

łąki, ogrody, pastwiska, na ziemi; pospolity
5-11

Coprinus sterquilinus

Kapelusz biały, potem brązowy. Delikatniejszy do C. comatus.

20-80w
50-70

kompost, inspekty, na nawozie i na nawiezionej glebie; nieczęsty
pojedynczo lub w małych grupach
5-9

2.3.2. Trzon bez pochwy lub pierścienia.

2.3.2.1. Duże owocniki. Wysokość kapelusza 5 - 10 cm.

Coprinus picaceus (czernidłak pstry)

Kapelusz ciemnobrązowy do czarnobrązowego, ozdobiony odstającymi, czystobiałymi łuskami osłony.

40-60w
50-80

w lasach na ziemi, zwłaszcza bukowych; pojedynczo
6-9

Coprinus atramentarius (czernidłak pospolity)

Kapelusz szary. Wierzchołek z przylegającymi, szarobrązowymi łuskami. Podstawa trzonu zwykle kanciasta.

25-60w
30-60

na żyznej ziemi i u podstawy pni; w gęstych wiązkach
5-6,9-11

Coprinus acuminatus
podobny do czernidłaka pospolitego (Coprinus atramentarius) ale mniejszy, o bardziej stożkowatym, ochrowo-brązowych kapeluszu i węższych zarodnikach

Coprinus strossmayeri
osłona gruba, pęka na drobne i dość trwałe płatki; w podłożu gęsta sieć pomarańczowo-brązowych ryzomorfów

bardzo rzadki; na Słowacji i w Czechach tylko jedno stanowisko

2.3.2.2. Małe i średnie owocniki. Kapelusz do 5 cm wysokości.

2.3.2.2.1. Podstawa trzonu mniej lub bardziej wyraźnie korzeniasta. Wyrastają bezpośrednio z nawozu lub spróchniałej słomy. Kapelusz ciemnoszary z białawymi kosmkami osłony.

Coprinus cinereus (czernidłak szarawy)

15-40w

bezpośrednio na nawozie krowim, końskim, oborniku, zmurszałej słomie, także w uprawach pieczarek; pospolity
1-12

Coprinus radiatus

-10w

2.3.2.2.2. Podstawa trzonu nie zakończona korzeniasto, tępa. Zobacz też 2.2.2.2.

2.3.2.2.2.1. Wysyp zarodników czarny. Kapelusz szary z białawymi kłaczkami. 1 do 2 cm wysokości.

Coprinus macrocephalus Berk.
Kapelusz i trzon szybko nagie.

na butwiejących szczątkach roślinnych

Coprinus lagopus (czernidłak srokaty)

Trzon i kapelusz trwałe, z kosmkami lub włoskami. Nigdy nie rozpływa się.

15-30w
30-40

na ziemi w lasach liściastych, nie na nawozie; częsty
pojedynczo
6-9

2.3.2.2.2.2. Wysyp zarodników brązowy. Sekcja Herbicolae.

Coprinus erythrocephalus
Kapelusz i trzon białawe z czerwonawymi kosmkami osłony.

10-30

na ziemi, pomiędzy starymi drzewami liściastymi, na zbutwiałym drewnie; rzadki
6-8

Coprinus friesii
Kapelusz blady z bezbarwną osłoną.

3-12

resztki roślinne (trawa, trzcina), na źdźbłach; 6-8

Coprinus urticicola
podobny do C. friesii

10-30

literatura · references
[1]

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Coprinus.htm">czernidłak - Coprinus - czernidłaki - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>

praca