Oświetlenie krytyczne

Oświetlenie krytyczne można ustawić w mikroskopie ze specjalnym oświetlaczam tj. wyposażonym w kolektor. Jeśli nie dysponujemy specjalnym oświetlaczem też możemy stosować tą metodę, choć niekoniecznie z lepszym skutkiem. Można domniemywać (nie dotknąłem, nie sprawdziłem), że proste rozwiązania oświetlaczy "typu lampa pod kondensorem" realizują tą zasadę. Można to sprawdzić przez określenie, czy ich żarówka znajduje się w ogniskowej kolektora.

Cel który realizuje się przy ustawieniu krytycznym, to uzyskanie obrazu źródła światła w obiekcie (preparacie).

1. W pierszym kroku należy ustawić ostry obraz preparatu pod obiektywem 10x.

2. Ustawienie źródła światła

Żarówka musi być ustawiona w ognisku kolektora tak, aby wychodził z niego snop światła, równoległe promienie. Oznacza to, że sam kolektor tworzy obraz żarówki w nieskończoności. Jeżeli światło jest kierowane na kondensor przy pomocy lusterka, należy tak manipulować lusterkiem aby uzyskać równomierne oświetlenie pola obserwacji.

Przy braku specjalnego oświetlacza kierujemy płaskim lusterkiem na kondensor obraz jakiegoś innego, silnego i równomiernego źródła światła, np. matowej żarówki albo białej chmury.

3. Ustawienie kondensora

Równoległy snop światła z kolektora jest skupiany na obiekcie przez kondensor mikroskopu. Kondensor musi być więc w takiej odległości od preparatu aby tworzył w jego płaszczyźnie obraz żarówki, tj. odległość ta jest równa ogniskowej kondensora, zwykle to okolice kilku mm, ok. 2mm. Ustawienie kondensora łatwo wykonać patrząc przez okular - przy ustawianiu kondesora w pewnej chwili zobaczy się w okularze obraz żarówki nakładający się na obraz preparatu. Obraz źródła światła powinien być ostry i wyraźny.

Jasność oświetlenia regulujemy przez zmniejszanie intensywności świecenia samego źródła światła lub przesłoną polową (jeśli źródło świetła ją posiada).

Problem przeszkadzającego obrazu źródła światła

Jeśli źródłem światła jest żarówka, to przy oświetleniu krytycznym widzimy w okularze ostry obraz żarnika, który nakłada się na obraz preparatu. To w oczywisty sposób utrudnia obserwację. Jako rozwiązanie problemu stosuje się zmatowione żarówki lub wprowadza filtr matowy pomiędzy matówkę a kolektor. W pierwszym przypadku trudne lub niemożliwe jest ustawienie ostrego obrazu źródła światła w obiekcie (jeśli zmatowienie jest silne) bo go nie będzie widać. W obu przypadkach im silniej rozproszone światło tym mniej kontrastowy będzie obraz, dlatego matowienie nie powinno być zbyt silne.

W ostateczności można też przez nieznaczne obniżenie lub podwyższenie kondesora uczynić obraz źródła światła nieostrym. Uzyskując tym samym równiejsze oświetlenie. Łamie to jednak ścisłą zasadę oświetlenia krytycznego.