Gymnopilus junonius (Fr.) P.D. Orton

łysak wspaniały

Pholiota spectabilis (Fr.) Kummer · Gymnopilus spectabilis (Fr.) Sing.

na stronie — Owocnik (Fruitbody) · Zarodniki (Spores) · Występowanie · Wartość (Importance) · Uwagi (Remarks)

50 mm w wiązkach u podstawy martwego grabu? · clustered on dead hornbeam?; 10.10.1999, Dolny Śląsk, dolina Odry; znal. 991010.13 copyright © by Marek Snowarski	100 mm w wiązkach u podstawy martwego grabu? · clustered on dead hornbeam?
	u podstawy uschniętego wiązu?, nad wodą; starszawe owocniki nieco wymęczone przez opady · older, pale specimens on dead elm?

góra/top · fot./photo · fot.2/phot.2 · dół/bottom

owocnik (Fruitbody)

Kapelusz żółtopomarańczowy, żółtordzawy do brązowopomarańczowego; 60-150(250) mm średnicy, za młodu półkulisty, z podwiniętym brzegiem, potem wypukły do rozpostartego; powierzchnia sucha, zamszowa, z wrośniętymi włóknistymi brązowymi łuseczkami; miąższ w kapeluszu gruby.

Blaszki początkowo kremowe, potem blado-żółto-brązowe, w końcu pomarańczowe i rdzawobrązowe; przyrośnięte do nieco ząbkiem zbiegających; średnio gęste, szerokie na 5-8 mm.

Trzon żółtopomarańczowy, jaśniejszy od kapelusza, ciemniejszy ku podstawie; 80-200 x 12-30 mm, równogruby, maczugowaty lub brzuchaty, często z korzeniasto zwężoną postawą; z wyraźną błoniastą osłoną częściową pod kapeluszem, jej pozostałości tworzą dość trwały pierścień; powierzchnia z drobnymi brązowymi włókienkami i kosmkami, nad pierścieniem jedynie oprószona.

Miąższ żółty, twardy, zapach przyjemny, grzybowy; smak bardzo gorzki.

W reakcji z KOH przybiera barwę czerwoną.

Pileus yellow-orange, yellow-rusty to brown-orange; 60-150(250) mm broad, at first hemispheric with incurved margin, in age convex to plane; surface dry, dull, velutinous with fibrous brown scales; flesh thick in cap.

Lamellae at first creame, then pale yellow-brown, in age orange and rusty-brown; adnate to notched and shortly decurrent; moderate close, 5-8 mm broad.

Stipe yellow-orange, lighter then cap surface, darkening towards base; 80-200 x 12-30 mm, equal, clavate or ventricose, often with narrowed, rooting base; with distinct membranous partial veil, its remains form quite persistent ring; surface with brown fibrils and scales, above annulus pruinose.

Flesh yellow, tough, smell pleasant, fungoid, taste strong bitter.

Context with KOH red.

zarodniki (Spores)

Wysyp zarodników rdzawobrązowy. Zarodniki elipsoidalne do migdałowatych, drobno brodawkowane, ciemnożółto-rdzawe, 7.5-10 x 5-6 µm.

Spore print rusty brown. Spores ellipsoid to amygdaliform, with minute warts, dark yellow-rusty, 7.5-10 x 5-6 µm.

występowanie

Rzadki. Od sierpnia do października, w wiązkach, na pniach i korzeniach drzew liściastych, zwłaszcza dębów, rzadziej na drzewach iglastych.

Rare. Summer - fall, clustered on stump and roots of hardwood trees, mainly oaks, rarely on conifers.

wartość (Importance)

Niejadalny z uwagi na silnie gorzki smak.

Inedible because of strong bitter taste.

uwagi (Remarks)

Często spotykany łuskwiak nastroszony (Pholiota squarrosa) także tworzy kępy dużych owocników u postawy pni drzew liściastych. Powierzchnia kapelusza jest gęsto pokryta odstającymi łuseczkami a miąższ ma łagodny smak.

Common Pholiota squarrosa produce large clusters at the base of hardwood trees. Its cap sufrace is dense covered with erected squamules and flesh has mild taste.

góra/top · fot./photo · dół/bottom

Inne fotografie · Additional photographs

u podstawy uschniętego wiązu?, nad wodą; starszawe owocniki nieco wymęczone przez opady · older, pale specimens on dead elm?

wybrane znaleziska · selected collections

2 fot. · 02 08 03 10 (Marek Snowarski)
(stawy milickie)

strona z fotografiami sprowadzonymi do naturalnego rozmiaru (skala 1:1) dostępna tylko w Pełnej Wersji - przejdź teraz
page of natural size photographs (scale 1:1) availlable in Full Version - use now

w rejestrze grzybów chronionych i zagrożonych (GREJ) — specyfikacja zapisów wg stanu na dzień 2012.01.15

Przyjęte do rejestru:
· z podanym ATPOL: 177853 BD-08, 85150 BE-28, 111693 CA-89, 78846 CB-06, 117052 DE-45, 149536 DE-45, 149532 DE-45, 118405 DE-47, 102527 DE-55, 113330 DE-55, 119017 DE-55, 144129 DE-55, 148286 DE-55, 149990 DE-55, 184869 DE-55, 194817 DE-55, 151151 DE-56, 180771 DE-56, 78504 DE-63, 194244 DF-87,

• Oczekujące na przyjęcie:
· z podanym ATPOL: 146021 BB-01, 156547 BE-38, 93111 BE-48, 193847 DE-46, 75059 EE-84,

Zapisy w GREJ wg stanu na dzień 2012.01.15

• 75059 Gymnopilus junonius; Sukowski Las - oddz. 128, ok. 2 km NE od Bilcza ul. Źródlana, pow. kielecki, świętokrzyskie, EE-84; 17.08.2007; Las jodłowy z domieszką brzóz, osik i sosen położony w wilgotnej niecce; przy zmurszałym pniu drzewa liściastego (najprawdopodobnie topoli osiki) jeden owocnik o średnicy kapelusza 26 cm i grubości trzonu 5 cm; leg. Marcin Fałdziński; det. Marcin Fałdziński; eksykat: tak - fragment zostanie wysłany do Kustosza Bazy, fot. tak, notatka: tak - zapis wideo
uwagi:
fot. 115880
Siedlisko

fot. 115881

Trzy owocniki znalezione po raz pierwszy dn. 19.10.2006 przy tym samym pniu (bez eksykatu)
fot. 115882
Łysak wspaniały - Gymnopilus junonius

78504 Gymnopilus junonius; Nowa Wieś k. Kłobucka, woj. śląskie, DE-63; 18.08.2007; sosna, dąb, brzoza; ziemia dachówkowato; leg. Krzysztof Kołodziejczyk; det. Krzysztof Kołodziejczyk; eksykat: TAK, w Stacji ZBŚRiL PAN, 10/KK/15.10.07, fot. tak, notatka: nie; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2010. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część. III. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2007. Przegląd Przyrodniczy 21(1): 8-53
uwagi:
fot. 123837 fot. 123838 fot. 123839

78846 Gymnopilus junonius; Kaliska gm.Kościerzyna, CB-06; 23.09.2007; Na ściętej topoli przy drodze krajowej nr 20; Pień topoli kilkadziesiąt owocników w wiązkach; leg. Mirosław Wantoch-Rekowski; det. Marcin Fałdziński; eksykat: TAK, w Stacji ZBŚRiL PAN, 1/MWR/13.10.07, fot. tak, notatka: tak; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2010. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część. III. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2007. Przegląd Przyrodniczy 21(1): 8-53
uwagi: fot. 124563

85150 Gymnopilus junonius; Oborniki Śląskie, powiat Trzebinca, dolnoślaskie., BE-28; 08.11.2007; w środku miasta, niebrukowany chodnik ulicy Dębowej,; Na korzeniach dębu czerwonego cztery owocniki w wiązce; leg. Michał Jezierski; det. Michał Jezierski; eksykat: TAK, w Stacji ZBŚRiL PAN, 9/MJ/26.04.08, fot. tak, notatka: nie; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IV. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2008. Przegląd Przyrodniczy 22(1): 17-83
uwagi: Przy tej samej ulicy jeszcze dwa satnowiska przy dwóch innych dębach, owocniki róznież w grupach po kilka sztuk. Wszystkie bardzo młode. Kapelusze nierozwinięte.
fot. 137350 fot. 137351

• 93111 Gymnopilus junonius; Wrocław, Las Osobowicki, po prawej stronie ulicy Osobowickiej, jadąc w stronę Rędzina, BE-48; 04.10.2007; pobocze drogi asfaltowej wiodącej przez las liściasty; na pozostałościach prawdopodobnie grabu (?) kilkadziesiąt owocników; leg. Tomasz Pachlewski; det. Tomasz Pachlewski; eksykat: Eksykat spleśniał. Świadkiem znaleziska był nasz Admin.,
uwagi:
fot. 152846 fot. 152847

102527 Gymnopilus junonius; 0,5 km NE,Lipie,gm.Radomsko,pow.radomszczański, DE-55; 02.09.2007; liściasty fragment lasu przy oczku wodnym-wierzba,olcha,brzoza; murszejący pniak drzewa liściastego w małych wiązkach-14 sztuk; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: nie, fot. tak, notatka: nie; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IV. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2008. Przegląd Przyrodniczy 22(1): 17-83
uwagi: Uwaga - eksykat przy powtórnym zgłoszeniu ID: 113330

fot. 174972 fot. 174973 fot. 174974 fot. 174975 fot. 174976

111693 Gymnopilus junonius; Lniska. Gdańsk - Żukowo, CA-89; 28.08.2008; Pobocze drogi krajowej pod lipami (lip już nie ma zostały wykarczowane); na karpie lipowej i korzeniach kilkadziesiąt owocników w wiązkach; leg. Mirosław Wantoch-Rekowski; det. Mirosław Wantoch-Rekowski; eksykat: Tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, 20/MWR/9.12.10, fot. tak, notatka: tak
uwagi: fot. 195146 fot. 195147
Grzyby wyglądaja jak kwiaty na miejscu śmierci jakiegoś kierowcy na drzewie (byłym)

113330 Gymnopilus junonius; 0,5 km NE,Lipie,gm.Radomsko, DE-55; 09.09.2008; liściaste zadrzewienia przy śródleśnym oczku wodnym; na pniaku drzewa liściastego w wiązce; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: Tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, 4/JN/27.10.08, fot. tak, notatka: nie; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IV. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2008. Przegląd Przyrodniczy 22(1): 17-83
uwagi: 51 2'43,28"N 19 24'23,12"E

fot. 199230 fot. 199231

potwierdzenie stanowiska ze zgłoszenia ID102527

117052 Gymnopilus junonius; 0,5 km SW,Biała Góra,gm.Dobryszyce, DE-45; 05.10.2008; przy drodze,na skraju pola; na resztkach pniaka wiązka kilkunastu owocników; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: TAK, w Stacji ZBŚRiL PAN, 12/JN/15.10.08, fot. tak, notatka: nie; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IV. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2008. Przegląd Przyrodniczy 22(1): 17-83
uwagi:
fot. 206863 fot. 206864

118405 Gymnopilus junonius; Widawka,gm.Kodrąb,pow.radomszczański, DE-47; 16.10.2008; dawny sad; u podstawy pniaka drzewa liściastego wiązka 15 owocników; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: TAK, w Stacji ZBŚRiL PAN, 26/JN/29.10.08, fot. tak, notatka: nie; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IV. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2008. Przegląd Przyrodniczy 22(1): 17-83
uwagi:
fot. 210204

119017 Gymnopilus junonius; Brodowe,gm.Radomsko, DE-55; 18.10.2008; kępa przydrożnych drzew; przy brzozowym pniaku wiązka 8 owocników; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: TAK, w Stacji ZBŚRiL PAN, 11/JN/31.10.08, fot. tak, notatka: nie; publikacja: Kujawa A., Gierczyk B. 2011. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część IV. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2008. Przegląd Przyrodniczy 22(1): 17-83
uwagi:
fot. 211718

144129 Gymnopilus junonius; 0,5 km NE,Lipie,gm.Radomsko,pow.radomszczański, DE-55; 06.09.2009; liściaste zadrzewienia przy wysychającym obecnie śródleśnym oczku wodnym; na pniaku drzewa liściastego grupa 6 owocników; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: przy zgłoszeniu id113330, fot. tak, notatka: nie
uwagi: powtórzenie stanowiska ze zgłoszeń ID102527 i 113330

fot. 271121 fot. 271122 fot. 271123

• 146021 Gymnopilus junonius; 7km E, Kołobrzeg, zachodniopomorskie, BB-01; 09..2.16.0; Las dębowo-bukowy; na silnie zmurszałym pniaku drzewa liściastego w wiązce, dwa owocniki; leg. Paweł Paulus; det. Paweł Paulus; eksykat: nie, fot. tak, notatka: nie
uwagi: fot. 275954 fot. 275955

148286 Gymnopilus junonius; Brodowe,gm.Radomsko, DE-55; 03.10.2009; kępa przydrożnych drzew; przy brzozowym pniaku dwie wiązki:owocniki młodsze-16 sz i owocniki starsze -10szt;ponieważ nie ruszałem żadnej wiązki,policzone są owocniki widoczne z zewnątrz,zatem liczba owocników może być większa; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: przy poprzednim zgłoszeniu, fot. tak, notatka: nie
uwagi: potwierdzenie ubiegłorocznego stanowiska ze zgłoszenia id119017

fot. 282132 fot. 282133 fot. 282134

149532 Gymnopilus junonius; 0,8 km S,Dobryszyce,pow.radomszczański, DE-45; 11.10.2009; ; pień po przydrożnym drzewie (topoli) ponad 20 owocników w czterech wiązkach; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: Tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, 1/JN/8.11.09, fot. tak, notatka: nie
uwagi: 51st8'14,22"N 19st24'47,94"E

fot. 285181
fot. 285182
fot. 285183
fot. 285184

149536 Gymnopilus junonius; 0,5 km SW,Biała Góra,gm.Dobryszyce, DE-45; 11.10.2009; przy drodze,na skraju pola; na resztkach pniaka przydrożnego drzewa wiązka >20 owocników; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: przy poprzednim zgłoszeniu, fot. tak, notatka: nie
uwagi: potwierdzenie stanowiska ze zgłoszenia id117052

fot. 285196
fot. 285197

149990 Gymnopilus junonius; Radomsko,ul.Fredry, DE-55; 17.10.2009; wycięta dwa-trzy lata temu kępa przydrożnych drzew; pniak po drzewie liściastym ok.20 owocników w czterech wiązkach; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: Tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, 3/JN/8.11.09, fot. tak, notatka: nie
uwagi:
fot. 286170
fot. 286171
fot. 286172

151151 Gymnopilus junonius; Martelicha (Radomsko),100 m na pd od zabudowań, DE-56; 26.10.2009; liściaste zadrzewienia nad zarastającym śródleśnym stawem; u podstawy pnia jesionu ponad 30 owocników (część uszkodzonych przez ludzi) w dwóch wiązkach; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: Tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, 1/JN/16.12.10, fot. tak, notatka: nie
uwagi:
fot. 289865 fot. 289866

• 156547 Gymnopilus junonius; Kotowice, 1,5 km S, pow. trzebnicki, woj. dolnośląskie, BE-38; 31.10.2009; las liściasty (wiąz, grab, dąb, klon i inne); na uschniętym drzewie liściastym kilkanaście owocników; leg. Michał Jezierski, Marek Snowarski, Tomasz Pachlewski; det. Michał Jezierski, Marek Snowarski, Tomasz Pachlewski; eksykat: tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, fot. nie,

177853 Gymnopilus junonius; Poznań, po wschodniej stronie ul. Przybyszewskiego, na odcinku między ulicami Bukowską i Rokietnicką, pow. poznański, woj. wielkopolskie, BD-08; 30.09.2010; trawnik; pozornie na ziemi, nie miałam możliwości dokopać się do faktycznego substratu kępa (wiązka?) 24 owocników; leg. Barbara Kudławiec; det. Anna Kujawa; eksykat: Tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, 1/BK/8.12.10, fot. tak, notatka: nagranie na dyktafon
uwagi: zdjęcia w wątku http://www.bio-forum.pl/cgi-local/board-auth.cgi?file=/33/378698.html

180771 Gymnopilus junonius; Martelicha (Radomsko),100 m na pd od zabudowań, pow. radomszczański, woj. łódzkie, DE-56; 02.10.2010; liściaste zadrzewienia nad zarastającym śródleśnym stawem; u podstawy pnia wiązka 20 owocników; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: tak, przy pierwotnym zgłoszeniu, fot. tak, notatka: nie
uwagi: 51st 02' 25,27"N ; 19st 27' 10,07"E

fot. 392189 fot. 392190

184869 Gymnopilus junonius; 0,5 km NE, Lipie, gm.Radomsko, pow. radomszczański, woj. łódzkie, DE-55; 16.10.2010; liściaste zadrzewienia w śródleśnej niecce , na skraju ''oczka wodnego''; na pniaku drzewa liściastego trzy owocniki; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: przy drugim zgłoszeniu 113330, fot. tak, notatka: nie
uwagi: fot. 405816 fot. 405817

• 193847 Gymnopilus junonius; Pytowice, gm.Kamieńsk, pow. radomszczański, woj. łódzkie, DE-46; 25.10.2011; przydroże; pozostałości po dawnym szpalerze drzew; u podstawy mocno zmurszałego pniaka, prawdopodobnie topoli ponad 20 owocników w wiązce; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: tak, wyślę Kustoszowi Bazy Ani Kujawie, fot. tak, notatka: nie
uwagi: 51st 11' 24" N ; 19st 26' 53,2" E

fot. 456319 fot. 456320 fot. 456321 fot. 456322

194244 Gymnopilus junonius; Bugaj (gmina Kalwaria Zebrzydowska), pow. wadowicki, woj. małopolskie, DF-87; 16.10.2011; aleja dębowa; przy pniu ściętego dębu w wiązkach, kilkadziesiąt owocników; leg. Waldemar Czerniawski; det. Waldemar Czerniawski; eksykat: Tak, w Stacji ZBŚRiL PAN, 1/WC/30.12.11, fot. tak, notatka: nie
uwagi: fot. 458406 fot. 458407 fot. 458408

194817 Gymnopilus junonius; Radomsko, ul Fredry, pow. radomszczański, woj. łódzkie, DE-55; 03.09.2011; skraj lasu mieszanego, przy drodze; na pniaku drzewa liściastego dwa owocniki; leg. Jacek Nowicki; det. Jacek Nowicki; eksykat: tak, przy pierwotnym zgłoszeniu, fot. tak, notatka: nie
uwagi: 51st 4' 13,6" N ; 19st 22' 44,1" E

fot. 461823 fot. 461824 fot. 461825

literatura · references
· Dermek A., 1988 — Grzyby znane i mniej znane. [9]
· Vesely, Kotlaba, Pouzar, 1972 — Prehled ceskoslovenskych hub. [11]
· Dermek A., Pilat A., 1991 — Poznajemy grzyby. [8]
· Michael, Hennig, Kreisel, 1979-84 — Handbuch fur Pilzfreunde. [18]
· baza „publikacje po 2000 r.”

w Internecie · direct links — lista 12 linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w Pełnej Wersji - przejdź teraz
list of 12 external links available in Full Version - use now

góra/top · fot./photo · fot.2/phot.2

wersja publikacji 15.01.2012.www · ostatnio zmieniana/last modified 28.01.2007 · została utworzona/was created 02.01.1999

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
kod html: <a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Gymnopilus_junonius.htm">łysak wspaniały - Gymnopilus junonius - Gymnopilus spectabilis - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>
BBCode na wielu forach: [url=http://www.grzyby.pl/gatunki/Gymnopilus_junonius.htm]łysak wspaniały - Gymnopilus junonius - Gymnopilus spectabilis - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl[/url]

Levis Jeans Levi's