Cystydy

Cystydy (eng. cystidia)
to płonne komórki w warstwie rodzajnej (hymenium) rozdzielające podstawki (stąd polska nazwa rozwierki). Zwykle wystają ponad linię podstawek, są od nich wyższe. Cystydami są też nazywane wyróżniające się komórki nie spełniające istotnej funkcji konstrukcyjnej i umieszczone w różnych częściach owocnika. Ich obecność, umiejscowienie i kształt są ważną diagnostyczną cechą mikroskopową przy oznaczaniu wielu grup grzybów.

Rodzaje cystyd (ze względu na położenie w owocniku)

cheilocystydy (eng. cheilocystidum)

metuloid cheilocystidia

Cystydy na ostrzu blaszki lub rurki. Zwykle wyróżniające się wielkością. Ich obecność, kształt i wielkość jest ważną cecha taksomiczną. Ten rodzaj cystyd jest dość łatwo dostępny do obserwacji i ma dużą wagę taksonomiczną np. u grzybówek (Mycena) i strzępiaków (Inocybe). Gdy występują w dużej ilości lub wyróżniają się barwą, są dostrzegalne gołym okiem (lub pod lupą) jako omszenie ostrza blaszki. Jeśli na ostrzu blaszki występują wyłacznie cystydy (nie ma podstawek) mamy doczynienie z sterylnym ostrzem blaszki.

pleurocystydy (eng. pleurocystidium)

Cystydy na bocznej powierzchni blaszki (lub wewnętrznej powierzchni rurki), rozdzielające podstawki.

kaulocystydy (eng. caulocytidium)

metuloid caulocystidia

Cystydy, na powierzchni trzonu. Jeśli występują obficie i są wydatne, można je dostrzec gołym okiem lub pod lupą jako oszronienie trzonu, np. u licznych gatunków strzępiaków (Inocybe). Kaulocystydy mogą występować na całej długości trzonu lub jedynie na jego części, wtedy zwykle w górze trzonu.

Rodzaje cystyd (ze względu na zawartość, reakcje barwne, inkrustacje)

metuloidy

cystydy o grubych ścianach i z krystalicznymi (węglan wapnia, CaCO₃) lub amorficznymi (bezpostaciowymi) utworami umieszczonymi w formie "czapeczki" na szczycie cystydy. Występowanie metuloidalnych cystyd jest ważną cechą mikroskopową, różnicującą gatunki, przy oznaczaniu niektórych grup grzybów, np. strzępiak (Inocybe), drobnołuszczak (Pluteus).

chrysocystydy (eng. chrysocystidium)

cystydy których wnętrze zabarwia się żółto w roztworze zasad (amoniak, KOH) lub uwidaczniają się w ich wnętrzu żółto zabarwione ciałka. Ich występowanie jest ważną cechą mikroskopową przy oznaczaniu niektórych grup grzybów: strzępiak (Inocybe), drobnołuszczak (Pluteus).

gleocystydy (eng. gleocystidia)

cystydy z oleisto-śluzowatą zawartością, która pod wpływem sulfowaniliny barwi się czarniawo (w literaturze taka reakcja jest opisywana symbolem S+, jej brak to S-).

Kształt cystyd

Kształt cystyd jest wielce zróżnicowany, także pomiędzy pokrewnymi gatunkami w obrebie jednego rodzaju. Ponieważ są one też stosunkow łatwe w obserwacji, znakomicie wspomagają oznaczanie.

narrowly lageniform

cystydy butelkowate (eng. lageniform) charakteryzują się wydłużoną wąską szyjką i rozszerzoną podstwą. Szerokość szyjki jest mniejsza niż połowa szerokości rozszerzonej podstawy [80.1]. W zależności od stosunku szerokości podstawy do szerokości szyjki cystydy można mówić o cystydach wąsko butelkowatych (eng. narrowly lageniform, slenderly lageniform) lub szeroko butelkowatych (eng. broadly lageniform).