Tricholoma equestre (L.) P. Kumm. (1871)

Kapelusz żółtozielonkawy, może mieć oliwkowy, brązowy lub z ochrowy odcień; powierzchnia włókienkowata, często popękana na brązowo-rude łuseczki, wilgotna lepka; 40-80(120) mm średnicy; młody półkulisty, potem rozpostarty, czasem z tępym garbkiem, brzeg początkowo podwinięty, z wiekiem pofalowany, miąższ w kapeluszu gruby.

Blaszki siarkowożółte; wąsko przyrośnięte lub wykrojone ząbkiem, gęste.

Trzon zazwyczaj prawie cały zagłębiony w podłożu; jaśniejszy od kapelusza, jasnożółty; 30-90 x 10-20 mm; walcowaty; powierzchnia gładka lub z kosmkami; pełny.

Miąższ białawy do bladożółtego, niezmienny; zwarty; smak łagodny; zapach świeżej mąki.

Pileus yellow-greenish, with olive, brown, ochre tint; surface fibrous, often with rusty-brown scales in the center, viscid in moist weather; 40-80(120) mm broad; hemispheric when young, then expanded, often with obtuse umbo; margin incurved at first, undulating in age; flesh thick in cap.

Lamellae sulphur-yellow, notched, close.

Stipe often subhypogaeus; pale yellow; 30-90 x 10-20 mm; equal; surface smooth, weak floccose at the apex; solid.

Flesh whitish to pale yellow, unchanging; firm; taste mild; smell farinaceous.

Wysyp zarodników biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, 6-8 x 3.5-5 µm.

Spore print white. Spores ellipsoid, smooth, 6-8 x 3.5-5 µm.

Gatunek pospolity. Owocniki wyrastają pojedynczo lub w grupach od września do późnej jesieni, ze szczytem owocowania po pierwszych przymrozkach. Zwykle w lasach iglastych, zwłaszcza pod sosnami, na piasku.

Common. Solitary to gregarious, late fall, on sandy soils in coniferous - usually Pinus - forests.

Wg. ostatnich badań gąska zielonka zjadana w dużej ilości, przez kilka dni pod rząd, może powodować lżejsze lub ciężkie zatrucia, w skrajnych przypadkach śmiertelne - zobacz uwagi na temat doniesień o zatruciach. Jest to smaczny i tradycyjnie poszukiwany i jedzony późnojesienny grzyb jadalny. W rozporządzeniu z 2008 roku jest to nadal gatunek dopuszczony do obrotu handlowego i przetwórstwa na terenie Polski.

There is established tradition of edibility of this species. But recently (starting from 2001) there are scientific publications about poisoning cases when eaten in large quantity in few consecutive days. See remarks abouts recent publications about poisonings with Tricholoma equestre. In some countries (e.g. Germany) it is now officially considered as dangerous poisonous mushroom.

Amanita phalloides

T. sulphureum

T. sejunctum

Gąska zielonka ma dość charakterystyczny wygląd i trudno ją pomylić z innymi gatunkami.
Gąska siarkowa (Tricholoma sulphureum) ma także żółte blaszki, jest mniejsza, kapelusz jest aksamitny, nie lepki, w dotyku. Przede wszystkim jednak wyróżnia się bardzo intensywnym odrażającym zapachem gazu świetlnego.
Gąska oddzielona (Tricholoma sejunctum) ma białe blaszki, kapelusz jest zielonkawy ale z wtopionymi czarnymi włókienkami.
Rycerzyk czerwonozłoty (Tricholomopsis rutilans) ma żółte blaszki, kapelusz ma czerwone łuseczki, jest większy i wyrasta na drewnie iglastych.
Również podobny, wg tych którzy się pomylili, jest śmiertelne trujący muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides). Ma on również zielonkawy kapelusz, za to białe blaszki, pochwę u podstawy trzonu i zwykle zachowany pierścień na trzonie. Jego zapach jest intensywnie słodkawy, ale palacz pewnie go nie wyczuje (palenie szkodzi!).

Inne zagrożenie przy zbieraniu zielonek to podobne gatunki z rodzaju zasłonak (Cortinarius), znajdują się wśród nich gatunki śmiertelnie trujące. Zasłonaki możemy odróżnić od gąsek dzięki charakterystycznej zasnówce, często bulwiastej podstawie trzonu i jednoznacznie przez barwię wysypu zarodników która u zasłonaków jest rdzawobrązowa a u wszystkie gąski mają biały wysyp zarodników.

Man on Horseback (Tricholoma equestre) is quite characteristic and difficult to mistaken with other species.
Tricholoma sulphureum also has yellow lamellae, in not so robust, pileus surface is not viscid and is perfectly characterized by its intensive odor of sewer gas.
Tricholoma sejunctum has white lamellae, pileus is also greenish but with black fibrils.
Tricholomopsis rutilans also has yellow lamellae but pileus surface has red scales, is bigger and grows on rotten wood of conifers.
Could be mistaken by ignorants with deadly poisonous Death Cap (Amanita phalloides) which has white lamellae, volva at stipe base and often distinct ring; its smell is distinct sweetish.

In genus Cortinarius are some species simillar to Man on Horseback (Tricholoma equestre), few of them are deadly poisonous. Cortinarius got rusty-brown spore-print, cortina and often bulbous stipe base. Spore print in Tricholoma species is white.