krowiak podwinięty


Paxillus involutus (Fr.) Fr.
krowiak podwinięty (Brown Roll-rim)


Paxillus involutus
pokrój / habit; 19.07.1998, Dolny Śląsk, okolice Twardogóry
Copyright © by Marek Snowarski
Paxillus involutus
pokrój / habit; 12.07.1998, Dolny Śląsk, lasy milickie
Copyright © by Marek Snowarski
Paxillus involutus
pokrój / habit; 09.09.2000, Dolny Śląsk, dolina Odry; znal. 000909.1a
Copyright © by Marek Snowarski
Paxillus involutus
pokrój / habit; 25.09.2007, Czechy, Orlickie Hory; znal. 070925.1
Copyright © by Marek Snowarski
Paxillus involutus
pokrój / habit; 25.09.2007, Czechy, Orlickie Hory; znal. 070925.1
Copyright © by Marek Snowarski
Paxillus involutus
pokrój / habit; 24.09.2007, Czechy, Orlickie Hory; znal. 070924.2
Copyright © by Marek Snowarski

OwocnikFruitbody Paxillus involutus  Kapelusz szaro-żółtobrązowy, oliwkowobrązowy; młody z wypukły, czasem z garbkiem, z wiekiem rozpostary, często z szerokim wgłębieniem; średnica 40-120(200) mm średnicy; brzeg kapelusza długo podwinięty i wyraźnie rowkowany; powierzchnia początkowo aksamitna, potem mniej lub bardziej naga; wilgotna lepka, sucha z jedwabistym połyskiem.
  Blaszki młode kremowe, bladożółtawe potem ochrowobrązowe do rdzawobrązowych, zbiegające, gęste, rozwidlone i z łącznikami (zwłaszcza przy trzonie, gdzie mogą tworzyć niedoskonałe rurki); łatwo dają się oddzielić od miąższu.
  Trzon barwy kapelusza; krępy, 30-60 x 10-30 mm, równogruby czasem ze zwężającą się podstawą; pełny.
  Miąższ żółtawy, brązowiejący; w kapeluszu gruby; smak i zapach kwaskowate.
  Wszystkie części owocnika uciśnięte brązowieją.
  Pileus gray-yellow-brown to olive-brownish; at first convex, sometimes with broad umbo, in age plane, often with broad depression; 40-120(200) mm in diameter; margin incurved for long time and distinctly straite; surface at first finely pubescent, in age more or less glabrous; when moist viscid, dry with silky shine.
  Lamellae at first cream, pale yellowish, in maturity ochre-brown to rusty-brown, decurrent, crowded, forked, intervenose (especially at stipe when often could be seen rudimentary tubes); could be easily separated from pileus flesh.
  Stipe the same colour like cap; short, 30-60 x 10-30 mm, equall, usually with tapered base; solid.
  Flesh yellowish, slowly darkening when cut; in cap thick; taste and smell acrid.
  All parts of fruitbody bruising brown when handled.
ZarodnikiSpores   Wysyp zarodników rdzawobrązowy, żółtobrązowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, ochrowobrązowawe, 8-10(18) x 4.5-6 µm.
  Spore print rust-brown, yellow-brown. Spores ellipsoid, smooth, ochre-brownish, 8-10(18) x 4.5-6 µm.
Występowanie   Bardzo pospolity, owocniki wyrastają zwykle gromadnie od czerwca do listopada w lasach liściastych i iglastych; zwykle na ziemi, rzadziej na drewnie.
  Very common, summer-fall, in hardwood and coniferous forests, prefers acid soils.
VII2:98; IX1:00; IX3:07,97; X1:97;
WartośćImportance Niebezpiecznie trujący. W Polsce do lat 70-tych XX wieku był powszechnie zbierany i jedzony. Potem uzyskał status grzyba trującego. Powoduje dwa typy zatruć. Pierwsze są powodowane przez toksyny i mogą mieć różny przebieg od bardzo lekkiego do ciężkiego z zagrożeniem życia włącznie. Statystyki notowały (i nadal notują) dużo zatruć tego typu. Unikano tych zatruć gotując dokładnie olszówki z odlewaniem wody po gotowaniu. Autor, pamięta jako dziecko, że w dalszej rodzinie powszechnie jadano olszówki i sam je przynajmniej raz jadł; od tego czasu ich nie próbował i nie zamierza. Tym bardziej, że nie cechują się żadnymi szczególnymi walorami kulinarnymi poza "zapchaj-żołądek".

Drugi typ zatruć jest bardzo rzadki ale z fatalnymi następstwami. Kłopoty są generowane przez wywoływanie uczulenia u niektórych osób. W przypadku osoby uczulonej, po kolejnym spożyciu olszówek, następuje gwałtowna reakcja alergiczna, której częścią jest niszczenie czerwonych ciałek krwi przez własne „anty-olszówkowe” przeciwciała. W następstwie, nieraz piorunującej, kaskady zdarzeń może dojść do ciężkich uszkodzeń nerek i do zgonu włącznie.

Poisonous.

UwagiRemarks
Paxillus filamentosus
P. rubicundulus
Lactarius turpis
Lactarius turpis

Krowiak włóknisty (Paxillus rubicundulus) bardzo podobny ale jest mniejszy, ma wrośnięte w kapelusz łuseczki, brzeg szybko prostuje się, rośnie wyłącznie pod olszami; ma mniejsze zarodniki.
Nieco podobne mogą być stare owocniki mleczaja paskudnika (Lactarius turpis) te jednak wydzielają sok mleczny, choć stare mogą być go pozbawione.

Related specie Paxillus rubicundulus looks simillar, it is smaller, grows exclusively under alders, cap sufrace with adpressed fibrous scales, margin incurved for short time; spores are smaller.
Quite simillar coud be old fruitbodies of Lactarius turpis, they exude latex.

W publikacjach po 2000 r. Paxillus involutus (Batsch) Fr. ss. lato - Basidiomycota
Flisińska 2004, Szkodzik 2005, Stasińska i Sotek 2004, Ławrynowicz i in. 2002, Ławrynowicz i in. 2001, Flisińska 2000, Bujakiewicz 2004, Łuszczyński 2000a, Łuszczyński 2001, Bujakiewicz i Kujawa 2000, Lisiewska i Filisiewicz 2006, Lisiewska i Strakulska 2002, Lisiewska i Marach 2002, Lisiewska i Reszel 2000, Wojewoda 2002, Wojewoda i in. 2004, Wojewoda 2005, Celka 2002, Flisińska 2000a, Friedrich 2001, Friedrich i Orzechowska 2002, Stasińska 2008a, Szczepkowski i in. 2008, Mleczko 2004, Lisiewska i Galas-Świdurska 2005, Lisiewska 2004, Stasińska 2003, Stasińska i Sotek 2003, Szczepkowski 2007, Wilga 2004b, Kujawa i Kujawa 2008, Ławrynowicz i Stasińska 2000, Halama i Panek 2000, Lisiewska 2000, Łuszczyński 2000c, Ślusarczyk 2004, Lisiewska i Malinger 2001, Komorowska 2000, Lisiewska i Król 2007, Adamczyk i in. 2008, Łuszczyński 2007, Ślusarczyk 2007, Czarnecka i Janiec 2002, Flisińska 2002, Wilga 2004c, Wilga 2004d, Leski i Rudawska 2007, Rosikiewicz i in. 2007, Flisińska 2000b, Łuszczyński 2008, Ławrynowicz 2000, Gierczyk i in. 2009, Fiedorowicz i in. 2009, Gumińska 2006, Wojewoda 2008, Leski i in. 2009, Wilga 2000b, Wilga 2001a, Wilga 2004f, Wilga i Ciechanowski 2007, Wilga i Wantoch-Rekowski 2008, Fiedorowicz 2009, Kujawa 2009, Kujawa 2009a,
Literatura (REFERENCES) Gerhardt, E., 1995 - Przewodnik grzyby. p.174 [1]
Fluck, M., 1995 - Jaki to grzyb? p.346 [2]
Gumińska B., Wojewoda W., 1983 - Grzyby i ich oznaczanie. p.293 [5]
Breitenbach J., Kraenzlin F., 1991 - Fungi of Switzerland 3 - Boletes & Agarics 1st part n.64 [26III]
W Internecie (LINKS) Lista (9) linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w wersji profesjonalnej; tutaj użyj linku w tytule tego bloku aby je odszukać.
List of (9) external links available in professional version; here use link on the left to locate it.
Fotografie 1:1
(Natural size photographs)
Strona z fotografiami sprowadzonymi do naturalnego rozmiaru (skala 1:1) dostępna tylko w wersji profesjonalnej
Page of natural size photographs (scale 1:1) availlable in professional version


Wybrane znaleziska. Kliknij na miniaturkę aby zobaczyć tablicę wszystkich fotografii:
Selected collections. Click on small photo to see all pictures:
Paxillus involutus

98 07 19 - 2 (Marek Snowarski) - 3 fot.
(Dolny Śląsk, okolice Twardogóry) las mieszany sosna, świerk, buk (in mixed forest pine/spruce/oak)

Paxillus involutus

98 07 12 - 14 (Marek Snowarski) - 2 fot.
(Dolny Śląsk, lasy milickie) pod świerkami (under spruce)

Paxillus involutus

00 09 09 - 1a (Marek Snowarski) - 3 fot.
(Dolny Śląsk, dolina Odry) w grupach pod grabami (gregarious under hornbeam)

Paxillus involutus

07 09 25 - 1 - 8 fot.
(Czechy, Orlickie Hory)

Paxillus involutus

07 09 24 - 2 - 6 fot.
(Czechy, Orlickie Hory)



Copyright © 1998-2009 by Marek Snowarski
Ostatnia zmiana/MODIFIED: 18.12.2009 (utworzona/CREATED 29.08.1998) | Zobacz też rośliny naczyniowe Polski, atlas roślin
Wersja publikacji: 2010.03.10w


praca |