| OwocnikFruitbody |  Kapelusz szaro-żółtobrązowy, oliwkowobrązowy; młody z wypukły, czasem z garbkiem, z wiekiem rozpostary, często z szerokim wgłębieniem; średnica 40-120(200) mm średnicy; brzeg kapelusza długo podwinięty i wyraźnie rowkowany; powierzchnia początkowo aksamitna, potem mniej lub bardziej naga; wilgotna lepka, sucha z jedwabistym połyskiem.Blaszki młode kremowe, bladożółtawe potem ochrowobrązowe do rdzawobrązowych, zbiegające, gęste, rozwidlone i z łącznikami (zwłaszcza przy trzonie, gdzie mogą tworzyć niedoskonałe rurki); łatwo dają się oddzielić od miąższu. Trzon barwy kapelusza; krępy, 30-60 x 10-30 mm, równogruby czasem ze zwężającą się podstawą; pełny. Miąższ żółtawy, brązowiejący; w kapeluszu gruby; smak i zapach kwaskowate. Wszystkie części owocnika uciśnięte brązowieją. Pileus gray-yellow-brown to olive-brownish; at first convex, sometimes with broad umbo, in age plane, often with broad depression; 40-120(200) mm in diameter; margin incurved for long time and distinctly straite; surface at first finely pubescent, in age more or less glabrous; when moist viscid, dry with silky shine. Lamellae at first cream, pale yellowish, in maturity ochre-brown to rusty-brown, decurrent, crowded, forked, intervenose (especially at stipe when often could be seen rudimentary tubes); could be easily separated from pileus flesh. Stipe the same colour like cap; short, 30-60 x 10-30 mm, equall, usually with tapered base; solid. Flesh yellowish, slowly darkening when cut; in cap thick; taste and smell acrid. All parts of fruitbody bruising brown when handled. | ||
| ZarodnikiSpores | Wysyp zarodników rdzawobrązowy, żółtobrązowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, ochrowobrązowawe, 8-10(18) x 4.5-6 µm. Spore print rust-brown, yellow-brown. Spores ellipsoid, smooth, ochre-brownish, 8-10(18) x 4.5-6 µm. | ||
| Występowanie | Bardzo pospolity, owocniki wyrastają zwykle gromadnie od czerwca do listopada w lasach liściastych i iglastych; zwykle na ziemi, rzadziej na drewnie. Very common, summer-fall, in hardwood and coniferous forests, prefers acid soils. VII2:98; IX1:00; IX3:07,97; X1:97; | ||
| WartośćImportance | Niebezpiecznie trujący. W Polsce do lat 70-tych XX wieku był powszechnie zbierany i jedzony. Potem uzyskał status grzyba trującego. Powoduje dwa typy zatruć. Pierwsze są powodowane przez toksyny i mogą mieć różny przebieg od bardzo lekkiego do ciężkiego z zagrożeniem życia włącznie. Statystyki notowały (i nadal notują) dużo zatruć tego typu. Unikano tych zatruć gotując dokładnie olszówki z odlewaniem wody po gotowaniu. Autor, pamięta jako dziecko, że w dalszej rodzinie powszechnie jadano olszówki i sam je przynajmniej raz jadł; od tego czasu ich nie próbował i nie zamierza. Tym bardziej, że nie cechują się żadnymi szczególnymi walorami kulinarnymi poza "zapchaj-żołądek". Drugi typ zatruć jest bardzo rzadki ale z fatalnymi następstwami. Kłopoty są generowane przez wywoływanie uczulenia u niektórych osób. W przypadku osoby uczulonej, po kolejnym spożyciu olszówek, następuje gwałtowna reakcja alergiczna, której częścią jest niszczenie czerwonych ciałek krwi przez własne „anty-olszówkowe” przeciwciała. W następstwie, nieraz piorunującej, kaskady zdarzeń może dojść do ciężkich uszkodzeń nerek i do zgonu włącznie. Poisonous. | ||
| UwagiRemarks |
Krowiak włóknisty (Paxillus rubicundulus) bardzo podobny ale jest mniejszy, ma wrośnięte w kapelusz łuseczki, brzeg szybko prostuje się, rośnie wyłącznie pod olszami; ma mniejsze zarodniki. Related specie Paxillus rubicundulus looks simillar, it is smaller, grows exclusively under alders, cap sufrace with adpressed fibrous scales, margin incurved for short time; spores are smaller. | ||
| W publikacjach po 2000 r. | Paxillus involutus (Batsch) Fr. ss. lato - Basidiomycota Flisińska 2004, Szkodzik 2005, Stasińska i Sotek 2004, Ławrynowicz i in. 2002, Ławrynowicz i in. 2001, Flisińska 2000, Bujakiewicz 2004, Łuszczyński 2000a, Łuszczyński 2001, Bujakiewicz i Kujawa 2000, Lisiewska i Filisiewicz 2006, Lisiewska i Strakulska 2002, Lisiewska i Marach 2002, Lisiewska i Reszel 2000, Wojewoda 2002, Wojewoda i in. 2004, Wojewoda 2005, Celka 2002, Flisińska 2000a, Friedrich 2001, Friedrich i Orzechowska 2002, Stasińska 2008a, Szczepkowski i in. 2008, Mleczko 2004, Lisiewska i Galas-Świdurska 2005, Lisiewska 2004, Stasińska 2003, Stasińska i Sotek 2003, Szczepkowski 2007, Wilga 2004b, Kujawa i Kujawa 2008, Ławrynowicz i Stasińska 2000, Halama i Panek 2000, Lisiewska 2000, Łuszczyński 2000c, Ślusarczyk 2004, Lisiewska i Malinger 2001, Komorowska 2000, Lisiewska i Król 2007, Adamczyk i in. 2008, Łuszczyński 2007, Ślusarczyk 2007, Czarnecka i Janiec 2002, Flisińska 2002, Wilga 2004c, Wilga 2004d, Leski i Rudawska 2007, Rosikiewicz i in. 2007, Flisińska 2000b, Łuszczyński 2008, Ławrynowicz 2000, Gierczyk i in. 2009, Fiedorowicz i in. 2009, Gumińska 2006, Wojewoda 2008, Leski i in. 2009, Wilga 2000b, Wilga 2001a, Wilga 2004f, Wilga i Ciechanowski 2007, Wilga i Wantoch-Rekowski 2008, Fiedorowicz 2009, Kujawa 2009, Kujawa 2009a, | ||
| Literatura (REFERENCES) | Gerhardt, E., 1995 - Przewodnik grzyby. p.174 [1] Fluck, M., 1995 - Jaki to grzyb? p.346 [2] Gumińska B., Wojewoda W., 1983 - Grzyby i ich oznaczanie. p.293 [5] Breitenbach J., Kraenzlin F., 1991 - Fungi of Switzerland 3 - Boletes & Agarics 1st part n.64 [26III] | ||
| W Internecie (LINKS) | Lista (9) linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w wersji profesjonalnej; tutaj użyj linku w tytule tego bloku aby je odszukać. List of (9) external links available in professional version; here use link on the left to locate it. | ||
| Fotografie 1:1 (Natural size photographs) |
Strona z fotografiami sprowadzonymi do naturalnego rozmiaru (skala 1:1) dostępna tylko w wersji profesjonalnej Page of natural size photographs (scale 1:1) availlable in professional version |
| Wybrane znaleziska. Kliknij na miniaturkę aby zobaczyć tablicę wszystkich fotografii: Selected collections. Click on small photo to see all pictures: | |||
| |||
|
