czubajka kania

Duże, o długim wysmukłym trzonie. Kapelusz jasnobrązowy; 100 - 250(300) mm średnicy; początkowo kulisty lub jajowaty, na długim trzonie, potem wypukły do rozpostartego z garbkiem w centrum; powierzchnia kapelusza sucha, szybko pęka na duże, grube włóknisto-wełnisto-strzępiaste, jasnobrązowe do płowych, umieszczone koncentrycznie, łuski, mniejsze ku brzegowi kapelusza; środek nie popękany, ciemniejszy, brązowy.

Blaszki białe, ostrze w wiekiem może brązowieć; miękkie i kruche; szerokie (10-20 mm); gęste; wolne, bardzo wyraźnie oddzielone od trzonu.
Trzon początkowo jednolicie brunatny, szybko charakterystycznie spękany koncentrycznie-zygzakowatymi pęknięciami na duże łuski z jasnym miąższem widocznym w spękaniach; (100)150-300(400) x 10-20(40) mm, cylindryczny, bardzo długi, smukły, podstawa bulwiasta obrośnięta białawą grzybnią; pusty. Pierścień wyraźny, podwójny, grubobłoniasty, górna powierzchnia białokosmkowa, dolna brązowawa; przesuwalny.
Miąższ w kapeluszu biały, miękki, w kapeluszu u dojrzałych okazów watowaty; w trzonie zdrewniały, włóknisty, łykowaty; niezmienny; smak łagodny, orzechowy; zapach charakterystyczny, wyraźny, przyjemny słodkawo-aromatyczny.

Fruitbodies large with slender stipe. Pileus light brown, 100-250(300) mm broad; at first globose to ovoid on long stipe, in age convex to nearly plane with obtuse umbo in center; surface dry, soon breaking up into coarse, thick, light brown to fawn, concentrically arranged, woolly scales; surface in center intact, darker, brown.
Lamellae white, edge in age becoming brown; soft and fragile; broad (10-20 mm); close; distinctly free.
Stipe at first brown, then surface breaking up into scales, often forming zigzag pattern on light, whitish background; (100)150-300(400) x 10-20(40) mm, equal, very long, slender, base bulbous with whitish mycelium; hollow. Annulus distinct, strong, double, movable, upper surface whitish-woolly, bottom surface brownish.
Flesh in pileus white, soft in age becoming cotton-like; in stipe tough, fibrillose; unchanging; taste mild, nutty; smell characteristic, distinct, pleasantly sweetish-aromatic.

Otóż kania spożywana jest u nas rzeczywiście w formie kotleta ( panierowanego lub nie) ale można ją marynować. Zbiera się małe owocniki, jeszcze nierozwinięte, twarde, i takie przyrządza się w zalewie podobnie jak inne grzyby. Znakomite. Jeżeli chcę zbierać kanie jadę do puszczy Niepołomickiej. Tam w środku puszczy znalazłem łąkę - torfowisko długie na 5 km, na której rosną tysiące kań. Mozna wybierać małe lub duże. Kanie rosną tam bez sąsiedztwa drzew, żyją w symbiozie z trawami łąkowymi. Można zebrać 200, 300 lub większą ilość. Tym samym można pogrymasić i wybierać...
  Inny sposób przetwarzania kań to suszenie. Całe duże kapelusze suszą się szybko i świetnie. W zimie można je wymoczyć w mleku i przygotować ulubiony kotlet. Ja osobiście suszę nadmiar zebranych kań i po ususzeniu zamieniam je na proszek ( maszynka do mięsa). Ten proszek (piękny, biały) można dodawać do potraw np. pieczonych mięs, można z niego robić sos lub zupę. Podobnie można proszkować inne grzyby suszone. [Tadeusz Ruchlewicz]

Lepiota aspera

M. rachodes

Grzyb charakterystyczny i łatwy do odróżnienia od innych gatunków.

Od podobnych silnie trujących czubajeczek (Lepiota) np. czubajeczki ostrołuskowej (Lepiota aspera) różni się wielkością i przesuwalnym pierścieniem.

Druga bardzo pospolita "kania" - czubajka czerwieniejąca (Macrolepiota rachodes) jest przez większość ludzi nie odróżniana od czubajki kani; choć wyraźnie różni się czerwieniejącym, brunatniejącym miąższem (zwłaszcza w trzonie) i brakiem zygzakowatego wzoru na trzonie (powierzchnia trzonu nie jest spękana); z punktu widzenia kulinarnego brakuje jej charakterystycznego słodkawego zapachu i smaku co w moim przekonaniu ją dyskwalifikuje jako kandydata na patelnię.

M. mastoidea

M. konradii

Inne gatunki dużych czubajek są o wiele rzadsze:
Czubajka beżowa (Macrolepiota mastoidea) jest mniejsza, ma ściśle przylegający, prawie nieprzesuwalny pierścień i szpiczasty garbek na kapeluszu.
Małe egzemplarze z nieporozrywaną w centrum kapelusza skórką i przylegającymi łuskami, powinny być porównane z również jadalnymi czubajką Konrada (Macrolepiota konradii) lub czubajką wyłuszczoną (Macrolepiota excoriata), pierwsza jest ciemniej zabarwiona i ma drobne łuseczkowate spękania powierzchni trzonu, wyrasta w lasach liściastych; druga jest jaśniejsza, powierzchnię trzonu ma gładką, jest dość rzadka, ciepłolubna, owocniki wyrastają głównie poza lasem, na suchych łąkach, pastwiskach, trawnikach.

Amanita phalloides

To, że czubajka kania jest mylona z muchomorem sromotnikowym (Amanita phalloides) należy w mojej ocenie to tzw. "legend miejskich" - bezkrytycznie powtarzanych opowieści nie mających podstawy w faktach. Opowieści te funkcjonują też w mediach na zasadzie "jedna baba drugiej babie powiedziała że ...".

W mojej ocenie, pomylenie czubajki kania z czymkolwiek innym jest możliwe u osób które nigdy tego grzyba nie widziały ani w naturze ani na obrazku. Poza oczywistą różnicą w ogólnym wyglądzie i strukturze powierzchni kapelusza, inna jest też powierzchnia trzonu. Z detali: pierścień czubajki kani jest wełnisty i przesuwalny, podstawa trzonu jest co prawda bulwiasto zgrubiała ale nie posiada pochwy.

W cieplejszych krajach występuje podobny trujący Chlorophyllum molybdites, dojrzałe blaszki są u niego barwy oliwkowo-zielonej i taki też jest wysyp zarodników.

This specie is very characteristic and easily to distinguish from other toxic species. Similar toxic Lepiota are much smaller and do not have movable ring.
Double of this specie is also very common Shaggy Parasol (Macrolepiota rachodes), its flesh is changing colour from orange to reddish-brown (especially at stipe) and has no zigzag pattern on stipe surface (stipe cuticule is not cracked into scales); from culinary point of view lack of pleasant aroma disqualify it as candidate for pan (in my opinion).
Other big members of Macrolepiota are much rarer. Macrolepiota mastoidea is smaller, its annulus is hardly movable, got distinct umbo.
Small specimens with not cracked pileipelis in the center of the cap and appressed scales should be compared with Macrolepiota konradii and Macrolepiota excoriata, first is darker, with cracked stipe surface in tiny squamulles, grows in decidious forests and in clearings; second ligter, with smooth stipe, prefer warmer places, often outside of forest on dry meadows, pastures, lawns; has smooth stipe.
Mistaken with Death Cap (Amanita phalloides) is hardly possible. Despite general difference in look, there is different structure of cap and stipe surface. Parasol Mushroom (Macrolepiota procera) has woolly movable annulus, stipe base is bulbous but without volva.
Outside Poland, in warmer regions grows similar Chlorophyllum molybdites which has at maturity olive-greenish lamellae and same colour spore print.