Lycoperdon
cechy makroskopowe (Macro)
Osłona zewnętrzna (egzoperydium) ziareniste, brodawkowane lub kolczaste. Osłona wewnętrzna (endoperydium) cienka, papierowata lub pergaminowa. U dojrzałych owocników otwiera się na szczycie.
Wnętrze zwykle z wyraźnym przejściem pomiędzy glebą i podglebiem. Podglebie wyraźnie komorowate, zwykle dobrze wykształcone, zabarwione, jedynie u purchawki gruszkowatej (Lycoperdon pyriforme) czysto białe. Pseudokolumella zwykle obecna.
cechy mikroskopowe (Micro)
Włośnia typu Lycoperdon, wyjątkowo po części typu Bovista (Lycoperdon decipiens). Poza purchawką gruszkowatą (Lycoperdon pyriforme) mniej lub bardziej dołkowana lub z jamkami.
występowanie
wartość (Importance)
jak oznaczać
Jedynie kilka wybitnie charakterystycznych gatunków można w miarę pewnie oznaczyć po cechach widocznych gołym okiem. Zawsze zwracamy uwagę na:
- rodzaj osłony zewnętrznej (egzoperydium) która może być od ziarnistej do kolczastej, kolce mogą być różnej długości, mogę być w grupach po kilka, stykając się końcami,
- u starszych owocników, po odpadnięciu osłony zewnętrzej, istotne jest czy na endoperydium pozostaje wzorek w postaci areolek,
- obecność i barwa podglebia u młodych owocników (jedynie u purchawki gruszkowatej (Lycoperdon pyriforme) jest ono czysto białe), jeśli podglebia brak lub jest ono wąskie a jednocześnie owocnik jest ksztłtu zbliżonego do kulistego, należy poszukać gatunku także wśród kurzawek (Bovista),
- sposób wzrostu - pojedynczo (tak jest przeważnie), czy w bardzo licznych grupach lub w wiązkach (np. purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme)),
- obecność i rodzaj ryzomorf,
- podłożę i siedlsko.
Z cech mikroskopowych kluczowe znaczenie mają:
- urzeźbienie zarodników (konieczna imersja),
- obecność sterygm przy zarodnikach, jedynie u purchawki ogonkowej (Lycoperdon caudatum) są one trwałe, u innych gatunków mogą być odłamane, w masie z zarodnikami,
- rodzaj włośni (silna, rozgałęziona typu Bovista, czy krucha, słabo rozgałęziona, typu Lycoperdon),
- obecność dołków w ścianie włośni,
- u niektórych gatunków (purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme), Lycoperdon marginatum) w egzoperydium znajdują się grubościenne, ostrokanciaste komórki - sferocyty.
| niektóre gatunki stosunkowo łatwo oznaczalne na podstawie cech widocznych gołym okiem (zapoznaj się z uwagami powyżej) | ||
 | Lycoperdon pyriforme (purchawka gruszkowata)   poglebie czysto białe; u podstawy dobrze rozwinięte białe ryzomorfy; egzoperydium ziarniste lub w postaci drobnych wielokątnych łuseczek, szybko zanika; pospolita; w licznych wiązkach na murszejącym drewnie | |
 | Lycoperdon echinatum (purchawka jeżowata)  
nieczęsto, w lasach liściastych, rzadko w iglastych | |
 | Lycoperdon mammiforme (purchawka łatkowata)  owocniki okryte białą cienką osłoną, która rozrywa się na kłaczkowate płatki, po nią krótkie, cienkie, gęsto położone, trwałe kolce, zwykle jaśniejsze od endoperydium, pojedyncze lub skupione po kilka rzadka; lasy liściaste dębowo-grabowe, obrzeża, ciepłolubna, na wapieniu | |
| wszystkie gatunki - klucz uwzględniający cechy mikroskopowe | ||
| Lycoperdon pyriforme (purchawka gruszkowata)
pospolita; w licznych wiązkach na murszejącym drewnie | |
długie kolce - osłona zewnętrzna z długimi na 2-3 mm kolcami jeśli nie, to przejdź do punktu krótkie kolce | ||
| Lycoperdon caudatum (purchawka ogonkowa) (=pedicellatum) osłona zewnętrzna z kolcami, kanciastymi, zakrzywionymi, 1-2 mm długości, końcami połączonymi ze sobą; zarodniki z trwałą. długą (25-30 µm)) sterygmą; włośnia delikatna, z nielicznymi dołkami gatunek północnoeuropejski i alpejski; gleby wilgotne, bagienne, na łąkach i w lasach | ||
| Lycoperdon echinatum (purchawka jeżowata)
nieczęsto, w lasach liściastych, rzadko w iglastych | |
krótkie kolce - osłona zewnętrzna z nie tak pokaźnymi kolcami lub ziarnista jeśli nie, to przejdź do punktu długie kolce | ||
Lycoperdon decipiens  owocniki kulistawe, nieco spłaszczone, z silnymi ryzomorfami; kolce egzoperydium krótkie, zakrzywione ku sobie; po opadnięciu powstaje siateczkowaty wzór, z jaśniejszymi oczkami siatki; zarodniki z bardzo grubymi, wyraźnymi brodawkami, 5-10 na obwodzie; włośnia w centrum owocnika typu Bovista, z licznymi dużymy jamkami stanowiska kserotermiczne, na wapieniu, głównie na południu Europy; podobna Lycoperdon atropurpurea występuje w obszarze śródziemnomorskim | ||
| Lycoperdon mammiforme (purchawka łatkowata) owocniki okryte białą cienką osłoną, która rozrywa się na kłaczkowate płatki, po nią krótkie, cienkie, gęsto położone, trwałe kolce, zwykle jaśniejsze od endoperydium, pojedyncze lub skupione po kilka; włośnia elastyczna, z nielicznymi dołkami; zarodniki grubo brodawkowane, wymieszane z licznymi odłamanymi sterygmami rzadka; lasy liściaste dębowo-grabowe, obrzeża, ciepłolubna, na wapieniu | |
 | Lycoperdon perlatum (purchawka chropowata) (=gemmatum Batsch.)
bardzo pospolita; często w wiązkach, na wilgotnej glebie w lasach i poza nimi | |
| Lycoperdon nigrescens (=foetidum Bonord.) owocniki mniejsze, kolce od młodości jasnobrązowe, z wiekiem do czarniawych; po ich odpadnięciu tworzy się wielokątne areolki z brodawek ustawionych niemal w linii prostej; włośnia elastyczna, z licznymi dołkami; zarodniki 3.5-4.5 µm średnicy, z wyraźnymi brodawkami w lasach na kwaśnym podłożu, na wrzosowiskach | ||
 | Lycoperdon norvegicum (purchawka norweska)  owocniki mniejsze, kulistawe lub odwrotnie stożkowate jasnobrązowe; kolce i areolki podobne do purchawki chropowatej (Lycoperdon perlatum); włośnia elastyczna, zwykle z niewielką ilością, dużych, okrągłych dołków; zarodniki małe, 3.5 µm średnicy, niemal gładkie rzadka, w lasach | |
| Lycoperdon marginatum (=candidum ss. auct. non Pers.) egzoperydium białe, pęka na silne kolce, białe, piramidalne, do 3 mm wysokości; endoperydium pokryte brązową pilśnią zbudowaną z dużych sferocytów; włośnia elastyczna, bez przegród, z nielicznymi dużymi porami i o niezbyt grubej ścianie (0.5-1 µm); zarodniki drobno punktowane, 3.5-4.5 µm na kwaśnych glebach; tereny kserotermiczne, otwarte, suche, piaszczyste | ||
 | Lycoperdon umbrinum (purchawka brunatna)
niezbyt częsta; w lasach iglastych i liściastych, na glebach piaszczystych | |
 | Lycoperdon molle
w lasach i poza nimi, w miejscach suchych i nasłonecznionych | |
lamibnonii - w porównaniu do purchawki miękkiej (Lycoperdon molle): owocniki mniejsze, do 35 mm wysokości; włośnia o ścianach grubszych; zarodniki, z mniej wyraźnymi brodawkami | ||
| Lycoperdon lambinonii owocniki gruszkowate; egzoperydium mączyste, ziarniste, z prostymi lub złożonymi kolcami, zółtobrązowe z wiekiem brązowe, niemal całkowiecie zasłania endoperydium; endoperydium lśniące, brązowawe; włośnia z nielicznymi punktowanymi dołkami; zarodniki ok. 4 µm, średnicy (mierzone bez brodawek), zwykle wymieszane z odłamanymi sterygmami rzadka; w lasach iglastych i mieszanych, czasami na pastwiskach | ||
| Lycoperdon lividum (=spadiceum ss. Pers. non Schaeff.) egzoperydium ziarniste, blado szarobrązowe; endoperydium szarebrązowe do żółtobrązowego; owocniki zwykle gruszkowate, 10-30 mm wysokości, w wiązkach; gleba bez wyraźnej kolumelli; włośnia delikatna, bez przegród (lub z bardzo nielicznymi), w centrum gleby nieregularnie rozgałęziająca się, z licznymi dużymi i małymi dołkami; zarodniki drobno brodawkowane, 3.5-4.5 µm, nie wymieszane z odłamanymi sterygmami w miejscach otwartych, na siedliskach kserotermicznych, wapiennych, wśród roślinności zielnej, na terenach ruderalnych | ||
| Lycoperdon ericaceum (=muscorum) kolce egzoperydium bardzo delikatne, białawe, w większości w gwiazdkowatych skupieniach, przemieszane z małymi ziarenkami; owocniki odwrotnie stożkowate, do 60 mm wysokości; podglebie zwykle dobrze wykształcone; włośnia delikatna z licznymi drobnymi dołkami i nielicznymi przegrodami; zarodniki drobno brodawkowane, 4-5 µm, normalnie nie wymieszane z odłamanymi sterygmami rzadka; na kwaśnej glebie, mszyste łąki, pastwiska, wrzosowiska | ||
| Lycoperdon ericaceum var. subareolatum owocniki gruszkowate; egzoperydium brązowe, ziarniste, z niezłożonymi kolcami, te odpadają na gónej części owocnika pozostawiając nieregularny areolkowaty wzorek głównie wśród mchów na zatorfionych wrzosowiskach | ||
wybrane znaleziska · selected collections
|
|
|
|
|
· Hansen, L., Knudsen, H., 1997 — Nordic Macromycetes vol. 3. Heterobasidioid, Aphyllophoroid and Gasteromycetoid Basidiomycetes. [110]
· Mornand, J., 1990 — Les Gasteromycetes de France (6 Ä Lycoperdales). [116]
· Gumińska B., Wojewoda W., 1983 — Grzyby i ich oznaczanie. [5]
· Rudnicka-Jezierska W., 1991 — Flora Polska. Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodermatales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiatkowe (Podaxales). [14]
w Internecie · direct links — lista 1 linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w Pełnej Wersji - przejdź teraz
list of 1 external links available in Full Version - use now
wersja publikacji 15.01.2012.www · ostatnio zmieniana/last modified 22.12.2006 · została utworzona/was created 09.08.1998
kod html: <a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Lycoperdon.htm">purchawka - Lycoperdon - Puffball - purchawki - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>
BBCode na wielu forach: [url=http://www.grzyby.pl/gatunki/Lycoperdon.htm]purchawka - Lycoperdon - Puffball - purchawki - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl[/url]