| Cechy makroskopoweMacro | Owocniki średnie i większe. Kulistawe, gruszkowate lub maczugowate, do 10 cm wysokości. Osłona zewnętrzna (egzoperydium) ziareniste, brodawkowane lub kolczaste. Osłona wewnętrzna (endoperydium) cienka, papierowata lub pergaminowa. U dojrzałych owocników otwiera się na szczycie. Wnętrze zwykle z wyraźnym przejściem pomiędzy glebą i podglebiem. Podglebie wyraźnie komorowate, zwykle dobrze wykształcone, zabarwione, jedynie u purchawki gruszkowatej (Lycoperdon pyriforme) czysto białe. Pseudokolumella zwykle obecna. |
| Cechy mikroskopoweMicro | Zarodniki kuliste lub kulistawe, gładkie u purchawki gruszkowatej (Lycoperdon pyriforme), u pozostałych bardzo drobno do grubo brodawkowanych, 3.5-5.5 µm średnicy. Wyjątkowo z trwale przyczepioną sterygmą (purchawka ogonkowa (Lycoperdon caudatum)). Włośnia typu Lycoperdon, wyjątkowo po części typu Bovista (Lycoperdon decipiens). Poza purchawką gruszkowatą (Lycoperdon pyriforme) mniej lub bardziej dołkowana lub z jamkami. |
| Występowanie | W Polsce występuje kilkanaście gatunków purchawek. Wyrastają pojedynczo i w skupieniach, w różnego rodzaju siedliskach, na glebie, rzadziej (np. purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme)) na rozkładającym się drewnie. VIII3:06; IX2:06; IX3:06; |
| WartośćImportance | Nie ma gatunków trujących, wszystkie w początkowym stadium rozwoju, tj. gdy na przekroju mają białe wnętrze, mogą być jadane. Z tym, że niektóre mają nieprzyjemny zapach, np. Lycoperdon pyrifome, Lycoperdon nigrescens. |
| Jak oznaczać | Podobnie jak w przypadku innych przedstawicieli rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae) do pewnego oznaczenia potrzebne są owocniki w różnym wieku (aby mieć pewność co do charakteru osłony zewnętrznej), w tym koniecznie owocniki w pełni dojrzałe, aby można było zbadać cechy zarodników i włośni. Jedynie kilka wybitnie charakterystycznych gatunków można w miarę pewnie oznaczyć po cechach widocznych gołym okiem. Zawsze zwracamy uwagę na: Z cech mikroskopowych kluczowe znaczenie mają: |
| niektóre gatunki stosunkowo łatwo oznaczalne na podstawie cech widocznych gołym okiem (zapoznaj się z uwagami powyżej) | |
 | Lycoperdon pyriforme (purchawka gruszkowata)   poglebie czysto białe; u podstawy dobrze rozwinięte białe ryzomorfy; egzoperydium ziarniste lub w postaci drobnych wielokątnych łuseczek, szybko zanika; pospolita; w licznych wiązkach na murszejącym drewnie |
 czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Lycoperdon echinatum (purchawka jeżowata)    osłona zewnętrzna z okazałymi kolcami 3-6 mm długości, kolce silne, kanciaste, wygięte i stykające się końcami; po odpadnięciu widać otaczające je brązowe nierówności, które formują kanciaste poletka z ciemniejsza obwódką; masa zarodników czekoladowobrązowa, niedojrzała szarofioletowa;nieczęsto, w lasach liściastych, rzadko w iglastych |
 | Lycoperdon mammiforme (purchawka łatkowata)  owocniki okryte białą cienką osłoną, która rozrywa się na kłaczkowate płatki, po nią krótkie, cienkie, gęsto położone, trwałe kolce, zwykle jaśniejsze od endoperydium, pojedyncze lub skupione po kilka rzadka; lasy liściaste dębowo-grabowe, obrzeża, ciepłolubna, na wapieniu |
| wszystkie gatunki - klucz uwzględniający cechy mikroskopowe | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Lycoperdon pyriforme (purchawka gruszkowata)  poglebie czysto białe; zarodniki gładkie; włośnia bez dołków, elastyczna, bez przegród; u podstawy owocnika dobrze rozwinięte białe ryzomorfy; egzoperydium ziarniste lub w postaci drobnych wielokątnych łuseczek, szybko zanika;pospolita; w licznych wiązkach na murszejącym drewnie |
długie kolce - osłona zewnętrzna z długimi na 2-3 mm kolcami jeśli nie, to przejdź do punktu krótkie kolce | |
| Lycoperdon caudatum (purchawka ogonkowa) (=pedicellatum) osłona zewnętrzna z kolcami, kanciastymi, zakrzywionymi, 1-2 mm długości, końcami połączonymi ze sobą; zarodniki z trwałą. długą (25-30 µm)) sterygmą; włośnia delikatna, z nielicznymi dołkami gatunek północnoeuropejski i alpejski; gleby wilgotne, bagienne, na łąkach i w lasach | |
 | Lycoperdon echinatum (purchawka jeżowata) osłona zewnętrzna z okazałymi kolcami 3-6 mm długości, kolce silne, kanciaste, wygięte i stykające się końcami; po odpadnięciu kolcy widać otaczające je brązowe nierówności, które formują kanciaste poletka z ciemniejsza obwódką; masa dojrzałych zarodników czekoladowobrązowa, niedojrzała szarofioletowa; włośnia elastyczna, z bardzo małymi dołkami; zarodniki grubo brodawkowane, 4-5.5 µm, wymieszane z odłamanymi sterygmami do 23 µm długości; nieczęsto, w lasach liściastych, rzadko w iglastych |
krótkie kolce - osłona zewnętrzna z nie tak pokaźnymi kolcami lub ziarnista jeśli nie, to przejdź do punktu długie kolce | |
Lycoperdon decipiens  owocniki kulistawe, nieco spłaszczone, z silnymi ryzomorfami; kolce egzoperydium krótkie, zakrzywione ku sobie; po opadnięciu powstaje siateczkowaty wzór, z jaśniejszymi oczkami siatki; zarodniki z bardzo grubymi, wyraźnymi brodawkami, 5-10 na obwodzie; włośnia w centrum owocnika typu Bovista, z licznymi dużymy jamkami stanowiska kserotermiczne, na wapieniu, głównie na południu Europy; podobna Lycoperdon atropurpurea występuje w obszarze śródziemnomorskim | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Lycoperdon mammiforme (purchawka łatkowata) owocniki okryte białą cienką osłoną, która rozrywa się na kłaczkowate płatki, po nią krótkie, cienkie, gęsto położone, trwałe kolce, zwykle jaśniejsze od endoperydium, pojedyncze lub skupione po kilka; włośnia elastyczna, z nielicznymi dołkami; zarodniki grubo brodawkowane, wymieszane z licznymi odłamanymi sterygmami rzadka; lasy liściaste dębowo-grabowe, obrzeża, ciepłolubna, na wapieniu |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Lycoperdon perlatum (purchawka chropowata) (=gemmatum Batsch.)  kolce grubo ±stożkowate, o konturze obłym, pojedyncze, nie stykają się wierzchołkami, każdy otoczony wieńcem niższych brodawek, po odpadnięciu kolców tworzą one siateczkowaty rysunek o okrągławych oczkach; podglebie z reguły silnie wydłużone; włośnia elastyczna, z nielicznymi dołkami; zarodniki drobno, lecz wyraźnie brodawkowate, 3.5-4.5 µm średnicybardzo pospolita; często w wiązkach, na wilgotnej glebie w lasach i poza nimi |
| Lycoperdon nigrescens (=foetidum Bonord.) owocniki mniejsze, kolce od młodości jasnobrązowe, z wiekiem do czarniawych; po ich odpadnięciu tworzy się wielokątne areolki z brodawek ustawionych niemal w linii prostej; włośnia elastyczna, z licznymi dołkami; zarodniki 3.5-4.5 µm średnicy, z wyraźnymi brodawkami w lasach na kwaśnym podłożu, na wrzosowiskach | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Lycoperdon norvegicum (purchawka norweska)  owocniki mniejsze, kulistawe lub odwrotnie stożkowate jasnobrązowe; kolce i areolki podobne do purchawki chropowatej (Lycoperdon perlatum); włośnia elastyczna, zwykle z niewielką ilością, dużych, okrągłych dołków; zarodniki małe, 3.5 µm średnicy, niemal gładkie rzadka, w lasach |
| Lycoperdon marginatum (=candidum ss. auct. non Pers.) egzoperydium białe, pęka na silne kolce, białe, piramidalne, do 3 mm wysokości; endoperydium pokryte brązową pilśnią zbudowaną z dużych sferocytów; włośnia elastyczna, bez przegród, z nielicznymi dużymi porami i o niezbyt grubej ścianie (0.5-1 µm); zarodniki drobno punktowane, 3.5-4.5 µm na kwaśnych glebach; tereny kserotermiczne, otwarte, suche, piaszczyste | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Lycoperdon umbrinum (purchawka brunatna)  kolce silne, wysmukłe, jednego typu, proste lub zakrzywione, często stykają się szczytami po kilka; u dojrzałych owocników ciemnobrązowe; pomiędzy kolcami wyraźnie widoczne brązowawe, błyszczące, endoperydium; zarodniki w masie żółtobrązowe; włośnia z dużymi, okrągłymi dołkami, elastyczna, z nielicznymi przegrodami; zarodniki drobno brodawkowane, 4-5 µm, z reguły nie widać odłamanych sterygmniezbyt częsta; w lasach iglastych i liściastych, na glebach piaszczystych |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Lycoperdon molle  owocniki kulistawe do gruszkowatych, do 50 mm wysokości; pospolita; egzoperydium mączyste, ziarniste, z prostymi lub złożonymi kolcami, szarawo- do czerwonawobrązowego; endoperydium żółte do szarobrązowego; włośnia z małymi dołkami nieregularnego kształtu, na niektórych strzępkach dołki liczne na innych nieliczne; zarodniki ok. 4.5 µm (mierzone bez brodawek), grubo brodawkowane, wymieszane z duża masą odłamanymi sterygmw lasach i poza nimi, w miejscach suchych i nasłonecznionych |
lamibnonii - w porównaniu do purchawki miękkiej (Lycoperdon molle): owocniki mniejsze, do 35 mm wysokości; włośnia o ścianach grubszych; zarodniki, z mniej wyraźnymi brodawkami | |
| Lycoperdon lambinonii owocniki gruszkowate; egzoperydium mączyste, ziarniste, z prostymi lub złożonymi kolcami, zółtobrązowe z wiekiem brązowe, niemal całkowiecie zasłania endoperydium; endoperydium lśniące, brązowawe; włośnia z nielicznymi punktowanymi dołkami; zarodniki ok. 4 µm, średnicy (mierzone bez brodawek), zwykle wymieszane z odłamanymi sterygmami rzadka; w lasach iglastych i mieszanych, czasami na pastwiskach | |
| Lycoperdon lividum (=spadiceum ss. Pers. non Schaeff.) egzoperydium ziarniste, blado szarobrązowe; endoperydium szarebrązowe do żółtobrązowego; owocniki zwykle gruszkowate, 10-30 mm wysokości, w wiązkach; gleba bez wyraźnej kolumelli; włośnia delikatna, bez przegród (lub z bardzo nielicznymi), w centrum gleby nieregularnie rozgałęziająca się, z licznymi dużymi i małymi dołkami; zarodniki drobno brodawkowane, 3.5-4.5 µm, nie wymieszane z odłamanymi sterygmami w miejscach otwartych, na siedliskach kserotermicznych, wapiennych, wśród roślinności zielnej, na terenach ruderalnych | |
| Lycoperdon ericaceum (=muscorum) kolce egzoperydium bardzo delikatne, białawe, w większości w gwiazdkowatych skupieniach, przemieszane z małymi ziarenkami; owocniki odwrotnie stożkowate, do 60 mm wysokości; podglebie zwykle dobrze wykształcone; włośnia delikatna z licznymi drobnymi dołkami i nielicznymi przegrodami; zarodniki drobno brodawkowane, 4-5 µm, normalnie nie wymieszane z odłamanymi sterygmami rzadka; na kwaśnej glebie, mszyste łąki, pastwiska, wrzosowiska | |
| Lycoperdon ericaceum var. subareolatum owocniki gruszkowate; egzoperydium brązowe, ziarniste, z niezłożonymi kolcami, te odpadają na gónej części owocnika pozostawiając nieregularny areolkowaty wzorek głównie wśród mchów na zatorfionych wrzosowiskach | |
| Literatura (REFERENCES) | Hansen, L., Knudsen, H., 1997 - Nordic Macromycetes vol. 3. Heterobasidioid, Aphyllophoroid and Gasteromycetoid Basidiomycetes. p.227 [110] Mornand, J., 1990 - Les Gasteromycetes de France (6 Ä Lycoperdales). p.61 [116] Rudnicka-Jezierska W., 1991 - Flora Polska. Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodermatales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiatkowe (Podaxales). n.21 [14] Gumińska B., Wojewoda W., 1983 - Grzyby i ich oznaczanie. [5] |
| W Internecie (LINKS) | Lista (1) linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w wersji profesjonalnej; tutaj użyj linku w tytule tego bloku aby je odszukać. List of (1) external links available in professional version; here use link on the left to locate it. |
| Wybrane znaleziska. Kliknij na miniaturkę aby zobaczyć tablicę wszystkich fotografii: Selected collections. Click on small photo to see all pictures: | |||
| |||
|
