Lactarius

mleczaj(Milk-cup, Milky Caps)

owocnik (Fruitbody)

Owocniki mięsiste. Różnej wielkości i barwy. Powierzchnia gładka lub szorstka. Kruche. Po uszkodzeniu wydzielają sok, który może nie zmieniać barwy lub po pewnym czasie w zetknięciu z powietrzem może przybierać różną barwę. Hymenofor blaszkowy. Wysyp zarodników biały do ochrowo-żółtego.

występowanie

Rodzaj grzybów mikoryzowych, związanych z określonymi gatunkami drzew, bogaty w gatunki.

wartość (Importance)

Są gatunki jadalne i trujące. Generalnie te o palącym w smaku mleczku są niejadane. Niektóre gatunki jak np. mleczaj chrząstka i biel w niektórych regionach mimo palącego mleczka są marynowane lub inaczej przyrządzane i jedzone. Trujący jest mleczaj płowy (Lactarius helvus).

oznaczanie

Oznaczanie gatunków mleczajów jest pod wieloma względami podobne do oznaczania gołąbków (o tym obszernie na stronie "porady na co zwracać uwagę przy oznaczaniu gołąbków").

space

Klucz do Lactarius (mleczaj)

Klucz oparty o podział zaprezentowany w Michael, Hennig, Kreisel, 1979-84, Handbuch fur Pilzfreunde, nieco zmodyfikowany. Grupy gatunków wyróżnione na podstawie barwy mleczka wydzielanego po zranieniu:
Klucz do grup
Lactarius deliciosus
--> A) Mleczko od początku pomarańczowy, czerwony lub winnoczerwony (rydze)
B) Mleczko początkowo białe, następnie czerwieniejące (koralowe).
C) Mleczko fioletowiejące - początkowo białe.
D) Mleczko żółte lub żółtawe.
Lactarius vellereus
--> E) Lactarius sec. Albati: Mleczko białe, niezmienne. Kapelusz biały do blado-ochrowego, suchy, nie strefowany.
F) Mleczko bezbarwne lub białe. Kapelusz barwny.
B) Mleczko z początku białe, potem przybiera barwę karminoworóżową do koralowoczerwonej. Wyjątkiem jest L. acris którego mleczko natychmiast barwę. Kapelusz nie jest strefowany.
1. Trzon biały do brązowawego; kapelusz nie jest czarnobrązowy.
Lactarius azonites
Lactarius azonites (m. bezstrefowy) non edibleGREJ
ml. na przekroju przebarwia się po kilkunastu sekunadach do kilku minut; miąższ początkowo łagodny
lasy liściaste, dęby, buki
 Lactarius pterosporus (m. pomarszczony)
k. jednolicie zabarwiony, żyłkowany; ml. na przekroju szybko przebarwia się koralowoczerwono; smak miąższu palący
lasy liściaste, buki, graby
 Lactarius acris (m. ostry) red listGREJ
ml. natychmiast przebarwia się, także oddzielone od miąższu; sm. miąższu palący
lasy liściaste, buki
2. Trzon i kapelusz ciemnobrązowe do brązowoczarnego.
 Lactarius fuliginosus (m. jelonek) GREJ
k. ciemnobrązowy, speia, zwykle z winnoczerwonym odcieniem, na brzegu odbarwiający się jasnobrązowo; bl. gęste; miąższ ostrawy, przebarwia się czerwonawo
lasy liściaste
Lactarius picinus
Lactarius picinus (m. ciemny) ediblered listGREJ
k. sepia, czarnobrązowy do czarnego, bez garbka lub z płaskim garbkiem, powierzchnia gładka; bl. gęste; miąższ piekący; trzon krótki
lasy świerkowe
Lactarius lignyotus
Lactarius lignyotus (m. przydymiony) edibleGREJ
k. rdzawobrązowy do czarnego, kapelusz ze szpicem w centrum, powierzchnia promieniście pomarszczona; bl. dość rzadkie; trz. wysmukły
lasy świerkowe
C) Mleczko początkowo białe, następnie przybiera barwę fioletową - w połączeniu z KOH zmiana barwy zachodzi natychmiast. Kapelusz strefowany lub nie.
1. Kapelusz żółtawy do żółtego
Lactarius repraesentaneus
Lactarius repraesentaneus (mleczaj żółtofioletowy) red listGREJ
 
 Lactarius flavidus red listGREJ
 
 Lactarius aspideus
 
2. Kapelusz ciemniejszej i brudnej barwy
 Lactarius violascens (mleczaj fiołkowy) red listGREJ
kapelusz szybko suchy, szeroko strefowany, fioletowobrązowy, ochrowobrązowy; blaszki ochrowe do brązowawych; trzon krępy; mleko gorzkawe, miąższ palący
lasy liściaste, suche miejsca
Lactarius uvidus
Lactarius uvidus (m. lepki) non edibleGREJ
kapelusz silnie śluzowaty, niestrefowany, różowoszary, fioletowoszary, ochrowoszary, rzadziej białawy; blaszki białawe; trzon smukły, gładki; mleczko gorzkie, jedynie słabo blado fioletowiejące
wilgotne lasy, bagna
dość częsty
 Lactarius luridus
kapelusz fioletowobrązowy, niewyraźnie strefowany; trzon ze zmarszczkami i jamkami, wysmukły, podstawa żółtawa; mleczko wyraźnie fioletowe, potem winnoczerwone z czekoladowobrązowym odcieniem
lasy liściaste
D) Mleczko żółte lub na początku jasno-żółtawe (nie zawsze wyraźnie jest to widoczne).
1. Kapelusz nagi (co najwyżej omszony). Brązowy, pomarańczowoochrowy lub cielisty.
1.1. Kapelusz ciemno zabarwiony, w odcieniach czerwonobrunatnych; na starość może silnie blaknąć; skórka kapelusza ze strzępek.
Lactarius quietus
Lactarius quietus (m. miły) non edible
1.1.1. Sok mleczny od początku śmietankowożółty. Kapelusz przeważnie ciemniej strefowany lub nakrapiany, rdzawobrązowawy, czerwonobrązowy, cielistoczerwonawo-szarobrązowy; blaszki kremowe, poplamione brudno-rdzawo; zapach pluskiew; smak niemal łagodny
pod dębami
pospolity
1.1.2. Sok biały potem przyjmuje barwę żółtą lub żółtawą. Kapelusz niestrefowany; skórka kapelusza z pęcherzykowatych komórek.
 Lactarius badiosanguineus (mleczaj brązowy) GREJ
k. czerwono-, kasztanowo-, purpurowobrązowy; gładki i błyszczący, zwykle ze szpiczastym garbkiem; nieco blaknący; blaszki pomarańczowe; podstawa trzonu z filcowatą grzybnią lub naga; zapach słaby; smak ostry i gorzkawy
pod świerkami i jodłami
 Lactarius hepaticus
k. czerwono- do wątrobianobrązowego, z oliwkowym odcieniem, bez garbka; bl. mięsnoróżowe, z wiekiem ochrowożółte; podstawa trzonu odstająco owłosiona; zapach słaby; smak ostry
pod sosnami
 Lactarius lacunarum red listGREJ
k. ceglastoczerwonawy, blaknący i z drobnymi łuseczkami, bez garbka; brzeg k. nie bruzdowany; t. dość krótki, w górze pomarańczowy; bez zapachu; smak prawie łagodny
z ziemi w miejscach zalewanych podczas roztopów, pod olsza i wierzbami
Lactarius thejogalus
Lactarius thejogalus (m. siarkowy) edible
k. różowoochrowy, rdzawoczerwonawy, rudy, pomarszczony; cienkomięsisty i prawie prześwitujący, bez garbka. Bl. blado-kremowo-różowe. Podstawa t. ze zmierzwioną lub przylegającą grzybnią. Zapach słaby przypominający Lactarius quietus, sm. prawie łagodny.
bagniste lasy liściaste i iglaste, pod brzozą
częsty, czasem masowo
1.2. Kapelusz jasno zabarwiony, matowy; skórka kapelusza ze strzępek.
 Lactarius decipiens
kapelusz bladoróżowy, cielistoochrowy, niestrefowany; blaszki bladoróżowo-ochrowe, silnie poplamione rdzawoczerwono; zapach przypominający pelargonię; smak długo piekący
żyzne lasy liściaste i iglaste
Lactarius chrysorheus
Lactarius chrysorrheus Fr. (m. złocisty) non ediblered listGREJ
kapelusz cielisty, pomarańczowoochrowy z rdzawym strefowaniem; blaszki bladoochrowe bez plam; zapach owocowy; smak gorzki i palący; mleczko białe, po kilku sekundach siarkowożółte
lasy liściaste, pod dębami
częsty
7-11
2.
Lactarius scrobiculatus
Kapelusz filcowaty lub strefowany. Sok mleczny wyraźnie siarkowo- lub złotożółty. Z KOH przyjmuje barwę pomarańczową. Duże, masywne grzyby o ostrym smaku.
Lactarius scrobiculatus
Lactarius scrobiculatus (mleczaj dołkowany) GREJ
Lactarius scrobiculatus
 
 Lactarius resimus (mleczaj okazały) red listGREJ
 
 Lactarius citriolens
 
E) --> Lactarius sec. Albati: Mleczko białe, niezmienne. Kapelusz biały do blado-ochrowego, suchy, nie strefowany.
F) Mleczko bezbarwne lub białe i niezmienne lub przy wysychaniu szarzejące, zieleniejące lub brązowiejące. Kapelusz barwny (gdy białawy wtedy blaszki różowawe). [sprawdź też mleczaje o żółtawym mleczku]
1. Skórka kapelusza frędzlasto-strefowana. Smak ostry.
Lactarius turpis
Lactarius turpis (Scop.: Fr.) Fr. (paskudnik (L. necator)) non edible
1.1.
Kapelusz oliwkowobrązowy do oliwkowoczarniawego
, początkowo lepki, potem suchy
pod brzozami i sosnami
pospolity
1.2. Kapelusz bladoróżowy do ceglastoczerwonego
Lactarius torminosus
Lactarius torminosus (mleczaj wełnianka) toxicnon edible
Lactarius torminosus
 
Lactarius pubescens
Lactarius pubescens (mleczaj omszony) non edible
 
 Lactarius favrei
 
1.3. Kapelusz ochrowy, pomarańczowordzawy, rdzawobrązowy
 Lactarius mairei  ciepłe lasy dębowe i bukowe
2. Brzeg kapelusza nie jest strefowany, gdy jest krótko owłosiony sprawdź 2.2.1. i 2.1.1.
2.1. Kapelusz lepki do śluzowatego.
2.1.1. Kapelusz biały do różowego z krwistoczerwonymi plamami.
Lactarius controversus
Lactarius controversus (m. różowoblaszkowy) non ediblered listGREJ
owocniki duże, masywne; blaszki różowe
pod topolami, wierzbami, rzadko dębami, raczej poza lasami
2.1.2. Kapelusz jasnożółty do pomarańczowego.
2.1.2.1. Pod drzewami szpilkowymi
 Lactarius musteus
 
Lactarius porninsis
Lactarius porninsis (mleczaj modrzewiowy)
 
 Lactarius bresadolianus
 
 Lactarius zonarioides (mleczaj strefowany [mleczaj ochrowy]) red listGREJ
 
2.1.2.2. Pod drzewami liściastymi. Mleczko palące
 Lactarius insulsus red listGREJ
 
 Lactarius zonarius
 
 Lactarius acerrimus red listGREJ
 
2.1.3. Kapelusz cielisty do mięsnobarwnego, płowy, miedzianoczerwony, niestrefowany.
Lactarius pallidus
Lactarius pallidus (m. bladawy) non edibleGREJ
k. blado mięsno-różowy, potem cielisty, płowy, miedzianoczerwony; mleko początkowo łagodne, potem ostre
pod bukami
 Lactarius hysginus red listGREJ
k. czerwonobrązowawo-mięsny, miedziannoczerwono-mięsny; bl. żółte z pomarańczowym odcieniem, z oliwkowoszarymi plamami; ml. bardzo palące
lasy iglaste, pod świerkami
 Lactarius albocarneus red listGREJ
k. blado lila, fioletowy lub szary, także płowy lub oliwkowy, silnie śluzowaty; bl. ciemnoszaro plamiste; ml. gorzkie, potem bardzo palące.
lasy iglaste na wapieniu, pod świerkami, jodłami
2.1.4. Kapelusz zielony, oliwkowozielony, szarozielony. Mleczko palące
Lactarius blennius
Lactarius blennius (m. śluzowaty) non edible
Blaszki białe, białawe, wcześnie poplamione przez mleczko na szarozielono, bardzo gęste; kapelusz brązowooliwkowy, fioletowawo oliwkowoszary, kropkowato-strefowany ( f. blennius) lub jasnozielony, niestrefowany (f. virescens)
buczyny
pospolity
 Lactarius fluens
blaszki kremowobiałe do jasnoochrowych, poplamione brązowo, nie tak gęste; kapelusz oliwkowozielony, oliwkowoszary, strefowany ciemno-zielonawobrązowo do brązowawoczarnego; mleczko wydziela się b. obficie
lasy liściaste, zwłaszcza pod grabami
2.1.5. Kapelusz szary, szarobrązowy, fioletowoszary, różowoszary
 Lactarius albocarneus red listGREJ lasy szpilkowe na wapieniu
 Lactarius vietus  pod brzozami na bagnach i kwaśnych glebach
 Lactarius trivialis (mleczaj niebieskawy [mleczaj pospolity]) red listGREJ pod szpilkowymi na kwaśnych glebach i bagnach
 Lactarius pyrogalus (mleczaj leszczynowy)  pod grabami
 Lactarius hortensis  pod leszczynami
 Lactarius flexuosus
 
2.2. Kapelusz od młodości zupełnie suchy.
2.2.1. Kapelusz filcowaty lub z łuseczkami.
2.2.1.1 O silnym słodkawym zapachu przypominającym wiórki kokosowe.
Lactarius glyciosmus
Lactarius glyciosmus (mleczaj kokosowy)
 
 Lactarius fuscus (mleczaj sutkowaty)
 
2.2.1.2. Zapach nie przypomina wiórków kokosowych
Lactarius helvus
Lactarius helvus (m. płowy) toxic
Pachnie przyprawą maggi, zwłaszcza gdy wysycha; kapelusz czerwonawoochrowy, pomarańczowoochrowy, niestrefowany, bez garbka lub z niewielkim, filcowaty; blaszki bladoróżowe do cielisto-ochrowych lub ochrowożółte; mleczko wodniste i skąpe, łagodne
w wilgotnych lasach szpilkowych, na torfowiskach, bagnach, także w miejscach suchszych
pospolity
w grupach i gromadnie
VII-X
 Lactarius lilacinus red listGREJ
bez zapachu lub zapach owocowy; kapelusz cielistoróżowy, brązowawo-lila, winnoczerwonawy, filcowaty, później ziarnisto-łuseczkowaty, z nieznacznym garbkiem; mleczko białe, prawie łagodne
w kępkach pod olszami
Lactarius spinosulus
Lactarius spinosulus (mleczaj łuseczkowaty [mleczaj kolczasty]) red listGREJ
bez zapachu; kapelusz różowy do lila, niewyraźnie strefowany, brzeg z prostymi łuseczkami karminowoczerwonymi do winnoczerwonych, z niedużym garbkiem; blaszki ochrowe, brązowozielone; mleczko białe, palące
pod brzozami
2.2.2. Kapelusz nagi, bez zapachu wiórków kokosowych, niestrefowany.
2.2.2.1. Kapelusz niestrefowany i nie karbowany. Skórka kapelusza ze strzępek.
Lactarius subdulcis
Lactarius subdulcis (mleczaj bukowy [mleczaj podrydzyk])
kapelusz jednolicie zabarwiony, bez strefowań, higrofaniczy, wilgotny ciemno czerwonobrązowy, kasztanowobrązowy, suchy jaśnieje w kierunku różowobrązowego; powierzchnia matowa, gładka, wilgotna nie śluzowata; blaszki długo jasne, jasnoochrowe z popielatym odcieniem, stare matowo rdzawoczerwonawe; trzon początkowo bladożółtawy, szybko barwy kapelusza; podstawa odstająco owłosiona; miąższ jasny, białawocielisty, w trzonie z rudawym odcieniem; zapach przypominający pluskwiaki, jest też porówywany z zapachem tęgoskórów (Scleroderma) lub czubajeczki cuchnącej (Lepiota cristata); mleczko łagodne, czasem nieco ostre, żywiczne, po chwili gorzkie lub drażniące
częsty; pod bukami, zarówna na glebach kwaśnych jak i wapiennych
Lactarius rufus
Lactarius rufus (mleczaj rudy) non edible
słaby zapach owoców; mleczko białe, cierpkie potem bardzo silnie piekące; kapelusz brązowoczerwony, kasztanowobrązowy, zakończony szpicem lub nie; blaszki izabelowate, czerwonawoochrowe; trzon jasno-czerwonobrązowy
pod sosnami, świerkami, na bagnach, rzadziej pod brzozami
pospolity
gromadnie
VI-XI
 Lactarius sphagneti (mleczaj torfowcowy [mleczaj torfowy]) red listGREJ bagniste lasy szpilkowe, bagna
 Lactarius mitissimus  lasy szpilkowe
 Lactarius aurantiacus
starsze egzemplarze pachną kamforą; mleczko białe, po chwili gorzkie i silnie piekące; kapelusz rdzawoczerwono-pomarańczowy, z tępym garbkiem; blaszki pomarańczowoochrowe; wyraźnie zbiegające; trzon oszroniony srebrnoszaro; podstawa zwężona
lasy liściaste na ciężkich glebach
rzadki
2.2.2.2. Powierzchnia kapelusza często promieniście lub nieregularnie karbowana lub lśniąco strefowana. Skórka kapelusza z pęcherzykowatych komórek.
2.2.2.2.1. Blaszki zbiegające ząbkiem. Masywne owocniki z pomarańczowo-rdzawym kapeluszem i trzonem.
 Lactarius ichoratus
 
 Lactarius ineris
 
 Lactarius tithymalinus
 
 Lactarius rubrocinctus
 
 Lactarius subsericatus
 
2.2.2.2.2. Blaszki szeroko przyrośnięte lub zbiegające ale bez ząbka. Mleczko całkowicie łagodne.
2.2.2.2.2.1. Średnie i duże, kapelusz zwykle ponad 3 cm średnicy; z charakterystycznym zapachem.
Lactarius volemus
Lactarius volemus (m. smaczny) edibletrade
z. rybi (trimetyloaminy); k. jednolicie pomarańczoworudy, aksamitny, bez garbka, mięsisty; bl. białe, plamiące się brązowo; ml. białe, obfite, łagodne
lasy liściaste i iglaste
Lactarius camphoratus
Lactarius camphoratus (m. kamforowy) non edible
z. korzenny, przyprawy maggi, zwłaszcza przy wysychaniu; k. czerwonobrązowy, winnoczerwonawo-brązowy, zwykle ze szpiczastym garbkiem; bl. czerwonawo-brązowe; t. purpurowo do fioletowobrązowego; ml. wodnistobiałe
lasy liściaste i iglaste, pod świerkami, bukami
 Lactarius serifluus (m. serwatkowy [mleczaj serwatkowy])
zapach pluskiew, wysychający korzenny; k. ciemnobrązowy, szarooliwkowy gdy wysycha, pomarszczony, bez garbka; bl. pomarańczowoochrowe; t. u góry cynamonowożółty, u dołu czerwono do oliwkowobrązowego; podstawa naga; ml. wodnisto-białe
pod dębami
 Lactarius cimicarius
zapach pluskiew; k. czerwonobrązowy, nie ciemny, nieznacznie wklęsły; bl. jasne z różowym odcieniem; t. jasny, pomarańczoworudy, podstawa owłosiona; ml. wodnisto-białe
lasy liściaste
2.2.2.2.2.2. Niewielkie owocniki o kapeluszu średnicy 2 do 3 cm.
2.2.2.2.2.2.1. O charakterystycznym zapachu, brzeg kapelusza nie jest prześwitująco strefowany
 Lactarius cremor
 
 Lactarius serifluus (mleczaj wodnisty [mleczaj serwatkowy])
 
2.2.2.2.2.2.2. Bez zapachu; wyrastają w miejscach podmokłych; brzeg kapelusza jest prześwitująco strefowany; mleczko wodnisto-białawe (gdy żółtawe patrz L. thejogalus)
 Lactarius obscuratus
 
Lactarius omphaliformis
Lactarius omphaliformis (mleczaj pępówkowy) GREJ
owocniki bardzo małe, przypominają lakówka pospolita (Laccaria laccata); kapelusz z ostrym garbkiem; brązowo-pomarańczowo-rudy; brzeg u starszych egzemplarzy daleko bruzdowany i przeświecający; powierzchnia drobno oprószona, sprawia wrażenie szorstkiej; mleczko wydzielane skąpo, wodnistobiałe

rzadki; na torfowiskach, pod brzozami, także pod olszami i wierzbami

 
 Lactarius clethrophilus
 

Lactarius circellatus
Lactarius circellatus (mleczaj dębowo-grabowy [mleczaj grabowy])
 
Copyright © 1998-2014 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
wersja publikacji 26.06.2014.www · ostatnio zmieniana/last modified 19.01.2010 · została utworzona/was created 03.01.1998
Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Lactarius.htm">mleczaj - Lactarius - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>