Lactarius

mleczaj(Milk-cup, Milky Caps)

na stronie — Owocnik (Fruitbody) · Występowanie · Wartość (Importance) · Oznaczanie · klucz

owocnik (Fruitbody)

Owocniki mięsiste. Różnej wielkości i barwy. Powierzchnia gładka lub szorstka. Kruche. Po uszkodzeniu wydzielają sok, który może nie zmieniać barwy lub po pewnym czasie w zetknięciu z powietrzem może przybierać różną barwę. Hymenofor blaszkowy. Wysyp zarodników biały do ochrowo-żółtego.

występowanie

Rodzaj grzybów mikoryzowych, związanych z określonymi gatunkami drzew, bogaty w gatunki.

wartość (Importance)

Są gatunki jadalne i trujące. Generalnie te o palącym w smaku mleczku są niejadane. Niektóre gatunki jak np. mleczaj chrząstka i biel w niektórych regionach mimo palącego mleczka są marynowane lub inaczej przyrządzane i jedzone. Trujący jest mleczaj płowy (Lactarius helvus).

oznaczanie

Oznaczanie gatunków mleczajów jest pod wieloma względami podobne do oznaczania gołąbków (o tym obszernie na stronie "porady na co zwracać uwagę przy oznaczaniu gołąbków").

space

Klucz do Lactarius (mleczaj)

Klucz oparty o podział zaprezentowany w Michael, Hennig, Kreisel, 1979-84, Handbuch fur Pilzfreunde, nieco zmodyfikowany. Grupy gatunków wyróżnione na podstawie barwy mleczka wydzielanego po zranieniu:

Klucz do grup

--> A) Mleczko od początku pomarańczowy, czerwony lub winnoczerwony (rydze)

B) Mleczko początkowo białe, następnie czerwieniejące (koralowe).

C) Mleczko fioletowiejące - początkowo białe.

D) Mleczko żółte lub żółtawe.

--> E) Lactarius sec. Albati: Mleczko białe, niezmienne. Kapelusz biały do blado-ochrowego, suchy, nie strefowany.

F) Mleczko bezbarwne lub białe. Kapelusz barwny.

B) Mleczko z początku białe, potem przybiera barwę karminoworóżową do koralowoczerwonej. Wyjątkiem jest L. acris którego mleczko natychmiast barwę. Kapelusz nie jest strefowany.

1. Trzon biały do brązowawego; kapelusz nie jest czarnobrązowy.

Lactarius azonites (m. bezstrefowy)

ml. na przekroju przebarwia się po kilkunastu sekunadach do kilku minut; miąższ początkowo łagodny

lasy liściaste, dęby, buki

Lactarius pterosporus (m. pomarszczony)
k. jednolicie zabarwiony, żyłkowany; ml. na przekroju szybko przebarwia się koralowoczerwono; smak miąższu palący

lasy liściaste, buki, graby

Lactarius acris (m. ostry)

ml. natychmiast przebarwia się, także oddzielone od miąższu; sm. miąższu palący

lasy liściaste, buki

2. Trzon i kapelusz ciemnobrązowe do brązowoczarnego.

Lactarius fuliginosus (m. jelonek)

k. ciemnobrązowy, speia, zwykle z winnoczerwonym odcieniem, na brzegu odbarwiający się jasnobrązowo; bl. gęste; miąższ ostrawy, przebarwia się czerwonawo

lasy liściaste

Lactarius picinus (m. ciemny)

k. sepia, czarnobrązowy do czarnego, bez garbka lub z płaskim garbkiem, powierzchnia gładka; bl. gęste; miąższ piekący; trzon krótki

lasy świerkowe

Lactarius lignyotus (m. przydymiony)

k. rdzawobrązowy do czarnego, kapelusz ze szpicem w centrum, powierzchnia promieniście pomarszczona; bl. dość rzadkie; trz. wysmukły

lasy świerkowe

C) Mleczko początkowo białe, następnie przybiera barwę fioletową - w połączeniu z KOH zmiana barwy zachodzi natychmiast. Kapelusz strefowany lub nie.

1. Kapelusz żółtawy do żółtego

Lactarius repraesentaneus (mleczaj żółtofioletowy)

Lactarius flavidus

Lactarius aspideus

2. Kapelusz ciemniejszej i brudnej barwy

Lactarius violascens (mleczaj fiołkowy)

kapelusz szybko suchy, szeroko strefowany, fioletowobrązowy, ochrowobrązowy; blaszki ochrowe do brązowawych; trzon krępy; mleko gorzkawe, miąższ palący

lasy liściaste, suche miejsca

Lactarius uvidus (m. lepki)

kapelusz silnie śluzowaty, niestrefowany, różowoszary, fioletowoszary, ochrowoszary, rzadziej białawy; blaszki białawe; trzon smukły, gładki; mleczko gorzkie, jedynie słabo blado fioletowiejące

wilgotne lasy, bagna
dość częsty

Lactarius luridus
kapelusz fioletowobrązowy, niewyraźnie strefowany; trzon ze zmarszczkami i jamkami, wysmukły, podstawa żółtawa; mleczko wyraźnie fioletowe, potem winnoczerwone z czekoladowobrązowym odcieniem

lasy liściaste

D) Mleczko żółte lub na początku jasno-żółtawe (nie zawsze wyraźnie jest to widoczne).

1. Kapelusz nagi (co najwyżej omszony). Brązowy, pomarańczowoochrowy lub cielisty.

1.1. Kapelusz ciemno zabarwiony, w odcieniach czerwonobrunatnych; na starość może silnie blaknąć; skórka kapelusza ze strzępek.

Lactarius quietus (m. miły)

1.1.1. Sok mleczny od początku śmietankowożółty. Kapelusz przeważnie ciemniej strefowany lub nakrapiany, rdzawobrązowawy, czerwonobrązowy, cielistoczerwonawo-szarobrązowy; blaszki kremowe, poplamione brudno-rdzawo; zapach pluskiew; smak niemal łagodny

pod dębami
pospolity

1.1.2. Sok biały potem przyjmuje barwę żółtą lub żółtawą. Kapelusz niestrefowany; skórka kapelusza z pęcherzykowatych komórek.

Lactarius badiosanguineus (mleczaj brązowy)

k. czerwono-, kasztanowo-, purpurowobrązowy; gładki i błyszczący, zwykle ze szpiczastym garbkiem; nieco blaknący; blaszki pomarańczowe; podstawa trzonu z filcowatą grzybnią lub naga; zapach słaby; smak ostry i gorzkawy

pod świerkami i jodłami

Lactarius hepaticus
k. czerwono- do wątrobianobrązowego, z oliwkowym odcieniem, bez garbka; bl. mięsnoróżowe, z wiekiem ochrowożółte; podstawa trzonu odstająco owłosiona; zapach słaby; smak ostry

pod sosnami

Lactarius lacunarum

k. ceglastoczerwonawy, blaknący i z drobnymi łuseczkami, bez garbka; brzeg k. nie bruzdowany; t. dość krótki, w górze pomarańczowy; bez zapachu; smak prawie łagodny

z ziemi w miejscach zalewanych podczas roztopów, pod olsza i wierzbami

Lactarius thejogalus (m. siarkowy)

k. różowoochrowy, rdzawoczerwonawy, rudy, pomarszczony; cienkomięsisty i prawie prześwitujący, bez garbka. Bl. blado-kremowo-różowe. Podstawa t. ze zmierzwioną lub przylegającą grzybnią. Zapach słaby przypominający Lactarius quietus, sm. prawie łagodny.

bagniste lasy liściaste i iglaste, pod brzozą
częsty, czasem masowo

1.2. Kapelusz jasno zabarwiony, matowy; skórka kapelusza ze strzępek.

Lactarius decipiens
kapelusz bladoróżowy, cielistoochrowy, niestrefowany; blaszki bladoróżowo-ochrowe, silnie poplamione rdzawoczerwono; zapach przypominający pelargonię; smak długo piekący

żyzne lasy liściaste i iglaste

Lactarius chrysorrheus Fr. (m. złocisty)

kapelusz cielisty, pomarańczowoochrowy z rdzawym strefowaniem; blaszki bladoochrowe bez plam; zapach owocowy; smak gorzki i palący; mleczko białe, po kilku sekundach siarkowożółte

lasy liściaste, pod dębami
częsty
7-11

Kapelusz filcowaty lub strefowany. Sok mleczny wyraźnie siarkowo- lub złotożółty. Z KOH przyjmuje barwę pomarańczową. Duże, masywne grzyby o ostrym smaku.

Lactarius scrobiculatus (mleczaj dołkowany)

Lactarius resimus (mleczaj okazały)

Lactarius citriolens

E) --> Lactarius sec. Albati: Mleczko białe, niezmienne. Kapelusz biały do blado-ochrowego, suchy, nie strefowany.

F) Mleczko bezbarwne lub białe i niezmienne lub przy wysychaniu szarzejące, zieleniejące lub brązowiejące. Kapelusz barwny (gdy białawy wtedy blaszki różowawe). [sprawdź też mleczaje o żółtawym mleczku]

1. Skórka kapelusza frędzlasto-strefowana. Smak ostry.

Lactarius turpis (Scop.: Fr.) Fr. (paskudnik (L. necator))

1.1.
Kapelusz oliwkowobrązowy do oliwkowoczarniawego, początkowo lepki, potem suchy

pod brzozami i sosnami
pospolity

1.2. Kapelusz bladoróżowy do ceglastoczerwonego

Lactarius torminosus (mleczaj wełnianka)

Lactarius pubescens (mleczaj omszony)

Lactarius favrei

1.3. Kapelusz ochrowy, pomarańczowordzawy, rdzawobrązowy

Lactarius mairei

ciepłe lasy dębowe i bukowe

2. Brzeg kapelusza nie jest strefowany, gdy jest krótko owłosiony sprawdź 2.2.1. i 2.1.1.

2.1. Kapelusz lepki do śluzowatego.

2.1.1. Kapelusz biały do różowego z krwistoczerwonymi plamami.

Lactarius controversus (m. różowoblaszkowy)

owocniki duże, masywne; blaszki różowe

pod topolami, wierzbami, rzadko dębami, raczej poza lasami

2.1.2. Kapelusz jasnożółty do pomarańczowego.

2.1.2.1. Pod drzewami szpilkowymi

Lactarius musteus

Lactarius porninsis (mleczaj modrzewiowy)

Lactarius bresadolianus

Lactarius zonarioides (mleczaj strefowany [mleczaj ochrowy])

2.1.2.2. Pod drzewami liściastymi. Mleczko palące

Lactarius insulsus

Lactarius zonarius

Lactarius acerrimus

2.1.3. Kapelusz cielisty do mięsnobarwnego, płowy, miedzianoczerwony, niestrefowany.

Lactarius pallidus (m. bladawy)

k. blado mięsno-różowy, potem cielisty, płowy, miedzianoczerwony; mleko początkowo łagodne, potem ostre

pod bukami

Lactarius hysginus

k. czerwonobrązowawo-mięsny, miedziannoczerwono-mięsny; bl. żółte z pomarańczowym odcieniem, z oliwkowoszarymi plamami; ml. bardzo palące

lasy iglaste, pod świerkami

Lactarius albocarneus

k. blado lila, fioletowy lub szary, także płowy lub oliwkowy, silnie śluzowaty; bl. ciemnoszaro plamiste; ml. gorzkie, potem bardzo palące.

lasy iglaste na wapieniu, pod świerkami, jodłami

2.1.4. Kapelusz zielony, oliwkowozielony, szarozielony. Mleczko palące

Lactarius blennius (m. śluzowaty)

Blaszki białe, białawe, wcześnie poplamione przez mleczko na szarozielono, bardzo gęste; kapelusz brązowooliwkowy, fioletowawo oliwkowoszary, kropkowato-strefowany ( f. blennius) lub jasnozielony, niestrefowany (f. virescens)

buczyny
pospolity

Lactarius fluens
blaszki kremowobiałe do jasnoochrowych, poplamione brązowo, nie tak gęste; kapelusz oliwkowozielony, oliwkowoszary, strefowany ciemno-zielonawobrązowo do brązowawoczarnego; mleczko wydziela się b. obficie

lasy liściaste, zwłaszcza pod grabami

2.1.5. Kapelusz szary, szarobrązowy, fioletowoszary, różowoszary

Lactarius albocarneus

lasy szpilkowe na wapieniu

Lactarius vietus

pod brzozami na bagnach i kwaśnych glebach

Lactarius trivialis (mleczaj niebieskawy [mleczaj pospolity])

pod szpilkowymi na kwaśnych glebach i bagnach

Lactarius pyrogalus (mleczaj leszczynowy)

pod grabami

Lactarius hortensis

pod leszczynami

Lactarius flexuosus

2.2. Kapelusz od młodości zupełnie suchy.

2.2.1. Kapelusz filcowaty lub z łuseczkami.

2.2.1.1 O silnym słodkawym zapachu przypominającym wiórki kokosowe.

Lactarius glyciosmus (mleczaj kokosowy)

Lactarius fuscus (mleczaj sutkowaty)

2.2.1.2. Zapach nie przypomina wiórków kokosowych

Lactarius helvus (m. płowy)

Pachnie przyprawą maggi, zwłaszcza gdy wysycha; kapelusz czerwonawoochrowy, pomarańczowoochrowy, niestrefowany, bez garbka lub z niewielkim, filcowaty; blaszki bladoróżowe do cielisto-ochrowych lub ochrowożółte; mleczko wodniste i skąpe, łagodne

w wilgotnych lasach szpilkowych, na torfowiskach, bagnach, także w miejscach suchszych
pospolity
w grupach i gromadnie
VII-X

Lactarius lilacinus

bez zapachu lub zapach owocowy; kapelusz cielistoróżowy, brązowawo-lila, winnoczerwonawy, filcowaty, później ziarnisto-łuseczkowaty, z nieznacznym garbkiem; mleczko białe, prawie łagodne

w kępkach pod olszami

Lactarius spinosulus (mleczaj łuseczkowaty [mleczaj kolczasty])

bez zapachu; kapelusz różowy do lila, niewyraźnie strefowany, brzeg z prostymi łuseczkami karminowoczerwonymi do winnoczerwonych, z niedużym garbkiem; blaszki ochrowe, brązowozielone; mleczko białe, palące

pod brzozami

2.2.2. Kapelusz nagi, bez zapachu wiórków kokosowych, niestrefowany.

2.2.2.1. Kapelusz niestrefowany i nie karbowany. Skórka kapelusza ze strzępek.

Lactarius subdulcis (mleczaj bukowy [mleczaj podrydzyk])
kapelusz jednolicie zabarwiony, bez strefowań, higrofaniczy, wilgotny ciemno czerwonobrązowy, kasztanowobrązowy, suchy jaśnieje w kierunku różowobrązowego; powierzchnia matowa, gładka, wilgotna nie śluzowata; blaszki długo jasne, jasnoochrowe z popielatym odcieniem, stare matowo rdzawoczerwonawe; trzon początkowo bladożółtawy, szybko barwy kapelusza; podstawa odstająco owłosiona; miąższ jasny, białawocielisty, w trzonie z rudawym odcieniem; zapach przypominający pluskwiaki, jest też porówywany z zapachem tęgoskórów (Scleroderma) lub czubajeczki cuchnącej (Lepiota cristata); mleczko łagodne, czasem nieco ostre, żywiczne, po chwili gorzkie lub drażniące

częsty; pod bukami, zarówna na glebach kwaśnych jak i wapiennych

Lactarius rufus (mleczaj rudy)

słaby zapach owoców; mleczko białe, cierpkie potem bardzo silnie piekące; kapelusz brązowoczerwony, kasztanowobrązowy, zakończony szpicem lub nie; blaszki izabelowate, czerwonawoochrowe; trzon jasno-czerwonobrązowy

pod sosnami, świerkami, na bagnach, rzadziej pod brzozami
pospolity
gromadnie
VI-XI

Lactarius sphagneti (mleczaj torfowcowy [mleczaj torfowy])

bagniste lasy szpilkowe, bagna

Lactarius mitissimus

lasy szpilkowe

Lactarius aurantiacus
starsze egzemplarze pachną kamforą; mleczko białe, po chwili gorzkie i silnie piekące; kapelusz rdzawoczerwono-pomarańczowy, z tępym garbkiem; blaszki pomarańczowoochrowe; wyraźnie zbiegające; trzon oszroniony srebrnoszaro; podstawa zwężona

lasy liściaste na ciężkich glebach
rzadki

2.2.2.2. Powierzchnia kapelusza często promieniście lub nieregularnie karbowana lub lśniąco strefowana. Skórka kapelusza z pęcherzykowatych komórek.

2.2.2.2.1. Blaszki zbiegające ząbkiem. Masywne owocniki z pomarańczowo-rdzawym kapeluszem i trzonem.

Lactarius ichoratus

Lactarius ineris

Lactarius tithymalinus

Lactarius rubrocinctus

Lactarius subsericatus

2.2.2.2.2. Blaszki szeroko przyrośnięte lub zbiegające ale bez ząbka. Mleczko całkowicie łagodne.

2.2.2.2.2.1. Średnie i duże, kapelusz zwykle ponad 3 cm średnicy; z charakterystycznym zapachem.

Lactarius volemus (m. smaczny)

z. rybi (trimetyloaminy); k. jednolicie pomarańczoworudy, aksamitny, bez garbka, mięsisty; bl. białe, plamiące się brązowo; ml. białe, obfite, łagodne

lasy liściaste i iglaste

Lactarius camphoratus (m. kamforowy)

z. korzenny, przyprawy maggi, zwłaszcza przy wysychaniu; k. czerwonobrązowy, winnoczerwonawo-brązowy, zwykle ze szpiczastym garbkiem; bl. czerwonawo-brązowe; t. purpurowo do fioletowobrązowego; ml. wodnistobiałe

lasy liściaste i iglaste, pod świerkami, bukami

Lactarius serifluus (m. serwatkowy [mleczaj serwatkowy])
zapach pluskiew, wysychający korzenny; k. ciemnobrązowy, szarooliwkowy gdy wysycha, pomarszczony, bez garbka; bl. pomarańczowoochrowe; t. u góry cynamonowożółty, u dołu czerwono do oliwkowobrązowego; podstawa naga; ml. wodnisto-białe

pod dębami

Lactarius cimicarius
zapach pluskiew; k. czerwonobrązowy, nie ciemny, nieznacznie wklęsły; bl. jasne z różowym odcieniem; t. jasny, pomarańczoworudy, podstawa owłosiona; ml. wodnisto-białe

lasy liściaste

2.2.2.2.2.2. Niewielkie owocniki o kapeluszu średnicy 2 do 3 cm.

2.2.2.2.2.2.1. O charakterystycznym zapachu, brzeg kapelusza nie jest prześwitująco strefowany

Lactarius cremor

Lactarius serifluus (mleczaj wodnisty [mleczaj serwatkowy])

2.2.2.2.2.2.2. Bez zapachu; wyrastają w miejscach podmokłych; brzeg kapelusza jest prześwitująco strefowany; mleczko wodnisto-białawe (gdy żółtawe patrz L. thejogalus)

Lactarius obscuratus

Lactarius omphaliformis (mleczaj pępówkowy)

owocniki bardzo małe, przypominają lakówka pospolita (Laccaria laccata); kapelusz z ostrym garbkiem; brązowo-pomarańczowo-rudy; brzeg u starszych egzemplarzy daleko bruzdowany i przeświecający; powierzchnia drobno oprószona, sprawia wrażenie szorstkiej; mleczko wydzielane skąpo, wodnistobiałe

rzadki; na torfowiskach, pod brzozami, także pod olszami i wierzbami

Lactarius clethrophilus

Lactarius circellatus (mleczaj dębowo-grabowy [mleczaj grabowy])

literatura · references

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Lactarius.htm">mleczaj - Lactarius - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>

praca