budowa owocnika
występowania
Gwiazdosze są wyjątkowo łatwo przeoczane. Ich owocniki są stosunkowo niewielkie i mimo nietypowego kształtu wyjątkowo dobrze maskują się na tle podłoża. Przy poszukiwaniu gwiazdoszy trzeba się inaczej "nastawić" aby zacząć je dostrzeać niż w przypadku poszukiwania typowych grzybów kapeluszowych. Po pierwszych udanych odkryciach jest już oczywiście łatwiej - trening czyni mistrza wypatrywania gwiazdoszy.
Świeże owocniki pojawiają się latem i jesienią. Ponieważ są stosunkowo trwałem można je wypatrywać zimą i wiosną, czasami są na tyle trwałe, ze dotrwają w dość dobrym stanie do kolejnego sezonu owocowania.
jak oznaczać
Podczas wysuszania ocenia się higroskopijność ramion - u kilku gatunków przy wysychaniu składają się aby przy nawilżaniu znowu się rozłożyć; pozostałe cechy sprawdza się na wyschniętych egzemplarzach,
Strukturę, trwałość, barwę wewnętrznej powierzchni ramion.
Powierzchnia endoperydium - u niektórych gatunków jest pokryta kryształkami lub granulkami.
Detale budowy ujścia zarodników (perystomu) i jego otoczenia. Czy perystom jest karbowany, czy jest obwiedziony wałeczkiem.
![]() |
Myriostoma coliforme (wieloporek gwiaździsty [wieloporek gwiaździsty]) ![]() ![]() ![]() osłona wewętrzna o wielu otworach i osadzona na wielu szyjkach; bardzo rzadki, w Polsce pojedyncze stanowiska; na odkrytych, ciepłych, nasłonecznionych miejscach, na lekkim podłożu, także pod krzewami i w zaroślach. | ||
Geastrum melanocephalum (gwiazdosz czarnogłowy [włosogwiazd czarnogłowy]) (=Trichaster melanocephalus) ![]() ![]()
miejsca zacienione pod drzewami liściastym | ||
| Warstwa zarodnikonośna osłonięta osłoną wewnętrzną (tworzącą "główkę"), osłona siedząca lub na pojedynczym trzonku i z jednym ujściem zarodników | ||
Astraeus hygrometricus (promieniak wilgociomierz) ![]() ![]() ![]()
brak kolumelli, ujście niewyraźne, bez talerzyka, frędzlowate, nieregularne; zarodniki duże, 8-10 µm | ||
| kolumella wewnątrz "główki" dobrze wykształcona; zarodniki do 6 µm średnicy | ||
| A. szyjka na które jest umieszczona "główka" mniej lub bardziej widoczna (lepiej widoczna po wyschnięciu owocnika) | ||
| A.1. osłona zewnętrzna (gwiaździsta podstawa) rozdziela się na dwie warstwy - miseczkowatą część przylegającą do podłoża i gwiaździstą część wynoszącą osłonę wewnętrzną ("główkę") | ||
Geastrum fornicatum (gwiazdosz wzniesiony [gwiazdosz wierzchołkowy]) ![]() ![]() ![]() owocniki > 40 mm średnicy, ujście bez talerzyka i wałeczka; miejsca wilgotne, bogate w humus, pod drzewami liściastymi | ||
| A.1.2. owocniki mniejsze; ujście zarodników na szczycie "główki" z wyróżniającym się barwą lub fakturą okręgiem - talerzykiem i otoczone zgrubieniem - wałeczkiem | ||
Geastrum quadrifidum (gwiazdosz czteropromienny) ![]() ![]() ![]() zarośla i lasty iglaste na wapieniu | ||
| Geastrum smardae w ogrodach, parkach | ||
| A.2. osłona zewnętrzna (gwiaździsta podstawa) nie rozdziela się na dwie warstwy | ||
| A.2.1. ujście dla zarodników na szczycie "główki" grzebieniaste, karbowane | ||
Geastrum striatum (gwiazdosz prążkowany) ![]() ![]() ![]() ![]() u podstawy "główki" wyraźny kołnierzyk, o ostrej krawędzi skierowanej w dół; "główka" zwykle spłaszczona, umieszczona na długiej na kilka mm szyjce | ||
| A.2.1.2. w dolnej części "główki" brak "kołnierza" o ostrej krawędzi skierowanej w dół; osłona wewnętrzna ±kulista | ||
Geastrum pectinatum (gwiazdosz długoszyjkowy [gwiazdosz grzebieniasty]) ![]() ![]() ![]() ![]() podstawa osłony wewnętrznej ("główki") promieniście bruzdowana, pofałdowana | ||
| -- podstawa osłony wewnętrznej ("główki") nie pofałdowana | ||
Geastrum berkeleyi (gwiazdosz angielski) ![]() ![]()
| ||
| Geastrum pedicellatum owocniki do 20-40 mm śr. | ||
| A.2.2. ujście dla zarodników na szczycie "główki" frędzlowate lub włókniste | ||
Geastrum schmidelii (gwiazdosz karzełkowaty) ![]() ![]()
| ||
Geastrum minimum (gwiazdosz najmniejszy) ![]() ![]()
| ||
| | ||
| Geastrum pseudolimbatus | ||
| B. "główka" umieszczona bezpośrednio na osłonie zewnętrznej (gwiaździstej podstawie) lub jedynie na nieznacznej szyjce | ||
Geastrum triplex (gwiazdosz potrójny) ![]() ![]() ![]() ![]() owocniki duże (50-180mm po rozpostarciu), wokół dolnej części osłony wewnętrznej wałkowate zgrubienie; w miejscach cienistych, bogatych w humus, pod drzewami liściastymi | ||
| B.1. ujście dla zarodników na szczycie "główki" karbowane, gwiazdosze z suchych terenów o charakterze stepowym Geastrum badium, Geastrum kotlabae | ||
| B.2. ujście dla zarodników na szczycie "główki" frędzlaste lub włókniste | ||
| B.2.a. owocniki silnie higroskopijne (ramiona gwizady przy wysychaniu "składają się", przy nawilżeniu ponownie rozkładają się); osłona wewnętrzna (endoperydium, "główka") bez apofizy ("kołnierza") | ||
| Geastrum hungaricum małe (<20 mm śr.); ujście płaskie, frędzlaste w talerzykowatym zaklęśnięciu; tereny kserotermiczne | ||
Geastrum saccatum (gwiazdosz workowaty) ![]() ![]() osłona zewętrzna odchyla się nieznacznie, osłona wewnętrzna umieszczona więc w zgłębieniu; wyraźny talerzyk ograniczony wałeczkiem wokół ujścia zarodników; w wilgotnych lasach liściastych | ||
| -- ujście dla zarodników na szczycie "główki" bez wyraźnie zaznaczonego talerzyka; płaty silniej rozchylają się, nie tworzą miseczki | ||
Geastrum corollinum (gwiazdosz brodawkowy [gwiazdosz wymionowaty]) (=recolligens) ![]() ![]() ![]() talerzyk zwykle mało wyraźnie zaznaczony; zarodniki 4.5 µm średnicy, na obwodzie ok. 14 brodawek | ||
Geastrum floriforme (gwiazdosz kwiatuszkowaty) ![]() ![]() brak jakichkolwiek śladów talerzyka; zarodniki 5.5-8 µm średnicy, na obwodzie ok. 15-18 brodawek | ||
| B.2.b. owocniki nie wykazują silnej higroskopijności | ||
Geastrum coronatum (gwiazdosz koronowaty [gwiazdosz uwieńczony]) ![]() ![]() ![]() u podstawy osłony wewnętrznej dobrze wykształcona apofiza, szyjka wyraźna, ujście frędzlaste, otoczone jaśniejszym pasem i czasem słabym wałeczkiem; w lasach iglastych i liściastych | ||
| -- osłona wewnętrzna bez apofizy ("kołnierza" w dolnej części "główki"), wokół ujścia dla zarodników na szczycie "główki" brak ograniczającego wałeczka | ||
Geastrum rufescens (gwiazdosz rudawy) ![]() ![]() ![]() ![]() owocniki duże, do 80 mm śr.; osłona zewnętrzna czerwonobrązowa, jej miąższ mniej lub bardziej czerwienieje; gdy suche widoczna krótka szyjka; zarodniki większe, 4.5 µm śr.; lasy różnego typu | ||
Geastrum fimbriatum (gwiazdosz frędzelkowany [gwiazdosz frędzelkowaty]) ![]() ![]() ![]() ![]() owocniki nieduże (10-40 mm śr.); osłona zewnętrzn białoochrowa, białobeżowa, orzechowa; brak szyjki także na sucho; zarodniki mniejsze, 3-4 µm śr.; lasy różnego rodzaju | ||
| | ||
Geastrum campestre (gwiazdosz szorstki) ![]() ![]() | ||
| Sphaerobolus stellatus | ||
wersja publikacji 13.04.2012.www · ostatnio zmieniana/last modified 30.09.2008 · została utworzona/was created 23.11.2001
<a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Geastrum.htm">gwiazdosz - Geastrum - gwiazdosze - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>

































