| Oznaczanie | Do lat osiemdziesiątych XX w. powszechnie przyjmowano tylko jeden gatunek opieńki. Obecnie wyróżnia się kilka drobnych gatunków opieniek, których oznaczenie po cechach makroskopowych jest zwykle możliwe, choć trudne. Gatunki są definiowane makroskopowo przez zespół zmiennych i zachodzących na siebie cech. Aby osiągnąć sukces w oznaczeniu należy więc zwrócić uwagę na cały kompleks cech i to przede wszystkim u młodych egzemplarzy, których kapelusz dopiero się rozwija: - rodzaj pierścienia (czy jest bardziej błonkowaty, czy bardziej włóknisto-wełnisty), czy jest stosunkowo trwały czy niemal zanika u starszych egzemplarzy, może być też niemal niewykształcony także u młodych owocników; - barwę łuseczek i włókienek na kapeluszu (ciemna, brązowa lub jaśniejsza, żółtawa), ich gęstość, rozmieszczenie (czy są na brzegu kapelusza), trwałość; - barwę kłaczków lub włókienek na powierzchni trzonu, ich obfitość; - obecność i barwę łuseczek na spodniej stronie młodego pierścienia; - kształt podstawy trzonu (bulwiasty, wrzecionowaty), czy jest przyczepiony do ryzomorf; - sposób wrostu (pojedyczny, w wiązce), liczność owocników w wiązce; - podłoże, czy bezpośrednio na drewnie czy na ziemi, rodzaj żywiciela - poszczególne drobne gatunki nie mają specyficznych żywicieli, są jednak pewne preferencje; - dominująca barwa kapelusza (czy są elementy żółtego, oliwkowego); - pokrój owocnika, wielkość, stosunek kapelusza do trzonu. Oznaczenie gatunku jedynie na podstawie starych egzemplarzy, nielicznych lub wyrosłych w nietypowych warunkach, może być niemożliwe. Różnice mikroskopowe pomiędzy gatunkami są zwykle nieistotne. Inne techniki oznaczania opierają się na hodowli grzybni lub metodach genetycznych. | |||
| Występowanie | Opieńki to grzyby bardzo pospolite. Wyrastają masowo, zwłaszcza jesienią, na martwym drewnie i na porażonych drzewach, zarówno liściastych jak i iglastych, jako słaby pasożyt (atakują osłabione drzewa, zwłaszcza rosnące w nieodpowiednich dla nich siedliskach) lub silniejszy patogen. Najczęściej spotykana jest opieńka ciemna (Armillaria ostoyae) - zwykle w licznych wiązkach na drewnie i opieńka żółtawa (Armillaria lutea) - ta przeważnie owocnikuje pojedynczo i na ziemi. | |||
| WartośćImportance | Wszystkie gatunki opieniek są jadalne, z tym że wolno jeść jedynie młode egzemplarze po odpowiednim przygotowaniu, które musi uwzględniać obgotowanie przez 5 minut z odlaniem wody i ponowną obróbkę termiczną. Wywaru nie należy używać do sporządzania potraw. W przypadku zauważenia niepokojących objawów po spożyciu tego grzyba należy natychmiast zaniechać jedzenia tego grzyba, ponieważ może to świadczyć o indywidualnym uczuleniu na zawarte w nim składniki. Spotyka się zalecenia spożywanie jedynie owocników rosnących na drewnie drzew iglastych; ponieważ jakoby okazy rosnące na drewnie drzew liściastych (często z zielonkawymi odcieniami kapelusza) mają powodować problemy żołądkowo-jelitowe. W tym względzie są jednak sprzeczne opinie - liczne relacje i praktyka grzybiarzy przeczy takiej teorii. Edible and choice by many. Must be cooked before eating, water from cooking must be discarded. Some people may suffer digestive upsets from this mushroom. | |||
| UwagiRemarks |
Opieńka miodowa jest tzw. gatunkiem zbiorowym. Tzn. grupuje kilka b. podobnych (i zmiennych) gatunków. Zobacz dalej na tej stronie uwagi o oznaczaniu i klucz. This specie is complex of similar and quite variable species. See remarks and key below. |
 czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Armillaria mellea sensu lato (opieńka miodowa (w szerokim znaczeniu))   gatunek ten grupuje kilka podobnych drobnych gatunków tworzących owocniki zwykle w wiązkach na martwym lub żywym drewnie, zwykle z mniej lub bardziej wyraźnym pierścieniem i z łuseczkami na powierzchni kapelusza | pospolita; na drewnie drzew liściastych i iglastych |
| A. trzon z pierścieniem lub włokienkowatą strefą pierścieniową | ||
| A.1. pierścień silniejszy, ±błonkowaty, wyraźny, trwały | ||
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Armillaria mellea (opieńka miodowa właściwa)  kapelusz z delikatnymi, nietrwałymi łuseczkami jedynie w centrum, szybko nagi; higrofaniczny, oliwkowy, z czasem oliwkowożółty, żółty, żółtobrązowy; trzon długi, zwężający się ku podstawie, bez kłaczków lub z nielicznymi; pierścień mocny, sztywny i trwały | nieczęsta; w gęstych wiązkach liczących do kilkudziesięciu owocników, preferuje ciepłe lokalizacje głównie na dębach, grabach, bukach, drzewach owocowych |
 | Armillaria borealis (opieńka północna [opieńka europejska])  kapelusz żółtawy do ochrowo-brązowego, czerwonobrązowy; łuseczki stosunkowo jasne żółtawe, brązowe;trzon wysmukły, ku dołowi zwężający się lub nieco rozszerzony, powierzchnia trzonu z kłaczkami żółtawymi do jasno-brązowych; pierścień błoniasty, trwały, na spodniej stronie i/lub na brzegu z łuseczkami, żółtawymi do jasnobrązowych | owocniki wyrastają zwykle w gęstych wiązkach na martwym drewnie; rzadka w Polsce? |
 | Armillaria ostoyae (opieńka ciemna [opieńka pospolita]) (=obscura)  kapelusz w różnych odcieniach brązu, często czerwonawobrązowy, nigdy nie żółtawy; powierzchnia pokryta do brzegu, wyraźnymi, odstającymi, trwałymi łuseczkami, brązowymi do czarnych;trzon bardziej masywny, rozszerzony u podstawy, przynajmniej w części z białawymi kłaczkami o końcach ciemno brązowych do czarniawych; trzon jedynie u podstawy żółtozielony; pierścień trwały, wełnisty, na spodniej stronie i/lub na brzegu z łuseczkami, brązowymi do czarniawych | najczęściej spotykana w Polsce opieńka; owocniki w większych lub mniejszych wiązkach, czasem pojedynczo, na martwym i żywym drewnie iglastych, rzadko liściastych, preferuje gleby kwaśne; |
| A.2. pierścień słabszy, zasnówkowaty, włóknisty, pozostaje na trzonie jako delikatny pierścień lub strefa; podstawa trzonu rozszerzona do bulwkowatej | ||
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Armillaria lutea (opieńka żółtawa [opieńka żółtotrzonowa, opieńka żółta]) (=galica, bulbosa)  cały kapelusz pokryty łuseczkami, gęściej w centrum;trzon poniżej pierścienia obficie pokryty żółtawymi kłaczkami osłony i zwykle z ryzomorfami; pierścień włókienkowaty, delikatny, czasem silniejszy, niemal błoniasty lub wełnisty i dość trwały, z żółtawymi, szybko jasnobrązowymi kłaczkami | owocniki wyrastają pojedynczo lub w luźnych wiązkach na martwym drewnie drzew liścistych; częsta ale nie na kwaśnych glebach |
 | Armillaria cepistipes (opieńka cebulotrzonowa [opieńka maczugowata, opieńka drobna]) powierzchnia kapelusza tylko w centrum z ciemnobrązowymi łuseczkami ku brzegom nagi; powierzchnia trzonu niemal naga, jedynie z żółtawymi włókienkami; podstawa trzonu bulwiasto rozszerzona, ryzomorfy rzadko spotykane; pierścień cienki, słaby, nietrwały, bez łuseczek | rzadka w Polsce; owocniki wyrastają pojedynczo lub w luźnych wiązkach na martwym drewnie liściastymi i iglastym; często na gałązkach |
| b. trzon bez pierścienia i bez włokienkowatej strefy pierścieniowej | ||
Armillaria tabescens (opieńka bezpierścieniowa) (=socialis)  trzon zwężający się ku postawie; w centrum kapelusza łuseczki; owocniki w dużych, gęstych wiązkach, na drewnie Pełna lista (3) linków zewnętrznych, w tym miejscu, dostępna w wersji profesjonalnej Full list of (3) external links list available in this place in professional version | w gęstych, dużych wiązkach na martwym drewnie; gatunek ciepłolubny, w Polsce rzadki | |
| Armillaria ectypa (opieńka torfowiskowa) trzon najszerszy u podstawy, zwężający się ku górze; w centrum kapelusza włókienka | owocniki wyrastają pojedynczo lub w grupkach, naziemne, na torfowiskach, często w mchach Sphagnum; bardzo rzadka; w Polsce raczej nie znaleziona | |
| Literatura (REFERENCES) | Bas C., Kuyper Th. W., Noordeloos M.E., Vellinga E.C. 1995 - Flora Agaricina Neerlandica. Vol. 3. Tricholomataceae (2). p.34 [80.3] Bon, M., 1997 - Flore Mycologique d'Europe 4. Les Clitocybes, Omphales et ressemblants. p.91 [67.4] |
| W Internecie (LINKS) | * Key to North American Armillaria species (using macroscopic, microscopic and distributional characters) |